Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 14

लक्ष्मीशः सर्वदो नान्यो लक्ष्मीशोप्यपवर्गदः । एक एव हि लक्ष्मीशस्ततो ध्येयो न चापरः

lakṣmīśaḥ sarvado nānyo lakṣmīśopyapavargadaḥ | eka eva hi lakṣmīśastato dhyeyo na cāparaḥ

لا مانحَ لكلّ المنال سوى ربّ لاكشمي؛ وربّ لاكشمي يمنح أيضًا الفكاك. حقًّا إن لاكشميشا واحدٌ لا ثاني له؛ فلذلك هو وحده جديرٌ بالتأمّل، لا غيره.

लक्ष्मीशःLord of Lakṣmī (Viṣṇu)
लक्ष्मीशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलक्ष्मी (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (लक्ष्म्याः ईशः)
सर्वदःgiver of all
सर्वदः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (सर्वं ददातीति) ‘लक्ष्मीशः’ इति विशेषणम्
not
:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
अन्यःanother (one)
अन्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘(अस्ति)’ इति अध्याहृतक्रियायाः कर्तृपद
लक्ष्मीशःLakṣmīśa
लक्ष्मीशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलक्ष्मी + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; पुनरुक्त-कर्तृपद
अपिalso; indeed
अपि:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphasis/also)
अपवर्गदःgiver of liberation
अपवर्गदः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअपवर्ग (प्रातिपदिक) + द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (अपवर्गं ददातीति) ‘लक्ष्मीशः’ इति विशेषणम्
एकःone; single
एकः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘लक्ष्मीशः’ इति विशेषणम्
एवonly
एव:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण-निपात (only)
हिindeed; for
हि:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/निपात (for/indeed)
लक्ष्मीशःLakṣmīśa
लक्ष्मीशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलक्ष्मी + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्तृपद
ततःtherefore
ततः:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्/अतः इत्यर्थे (therefore)
ध्येयःto be meditated upon
ध्येयः:
Vidhi (कर्तव्यता/विधेय)
TypeAdjective
Rootध्यै (धातु) → ध्येय (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विधिलिङ्गार्थे भाव्य/कर्तव्य (gerundive -ya) ‘ध्यातव्यः’
not
:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
and
:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
अपरःanother (one)
अपरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘(ध्येयः)’ इति निषेध्य-कर्तृ/विधेय

Vyāsa (deduced from immediate narrative context in the same adhyāya)

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Scene: Lakṣmīśa (Viṣṇu with Lakṣmī) seated on a lotus or śeṣa, bestowing two boons symbolically—one of prosperity, one of liberation—while a Kāśī pilgrim meditates; the Gaṅgā and ghāṭ steps frame the scene.

L
Lakṣmī
L
Lakṣmīśa (Viṣṇu)
A
Apavarga (Liberation)

FAQs

Single-point devotion: the Lord of Lakṣmī (Viṣṇu) is presented as the sole giver of both worldly success and mokṣa, hence worthy of exclusive meditation.

The Kāśī-khaṇḍa context situates the teaching within Kashi’s spiritual landscape, but this verse itself focuses on the deity’s supremacy rather than a particular tirtha.

Dhyāna (meditation) is prescribed—meditate on Lakṣmīśa alone.