Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 10

Devanagari script

तिलांतरं न देव्यस्ति विना लिंगं हि कुत्रचित् । एकैकं परितो लिंगं क्रोशं क्रोशं च यावनिः

Transliteration

tilāṃtaraṃ na devyasti vinā liṃgaṃ hi kutracit | ekaikaṃ parito liṃgaṃ krośaṃ krośaṃ ca yāvaniḥ

Translation

يا ديفي، ليس هنا موضعٌ ولو بمقدار حبّة سمسم إلا وفيه لِنْغا. وحولَنا تقوم اللِنْغات متتابعةً واحدةً بعد أخرى، كروشا بعد كروشا، إلى حيث يمتدّ وجهُ الأرض.

Word by Word

• तिलान्तरम्: a sesame-seed’s gap (even a tiny interval)
• तिलान्तरम्: Karma (Measure/extent)
• Type: Noun
• Root: तिल + अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र ‘तिलमात्र-अन्तरम्’ इत्यर्थे (अल्पपरिमाण)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation)

• देवि: O Goddess
• देवि: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: देवि (सम्बोधन-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (vocative), एकवचन

• अस्ति: there is
• अस्ति: Kriya (Main verb)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• विना: without
• विना: Apadana (Exclusion/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: विना (अव्यय)
• Form: अपादानार्थक/वर्जनार्थक अव्यय (without), उपपद-योगे द्वितीया

• लिङ्गम्: a liṅga (Śiva-emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक/हेतौ अव्यय (indeed/for)

• कुत्रचित्: anywhere
• कुत्रचित्: Adhikarana (Indefinite location)
• Type: Indeclinable
• Root: कुत्रचित् (अव्यय)
• Form: अनिश्चित-देशवाचक अव्यय (anywhere)

• एकैकम्: each and every (single)
• एकैकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक + एक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—द्वन्द्व (एकं च एकं च = each single) विशेषणम् (लिङ्गस्य)

• परितः: all around
• परितः: Adhikarana (Circumstantial)
• Type: Indeclinable
• Root: परितः (अव्यय)
• Form: परिसरवाचक अव्यय (around/on all sides)

• लिङ्गम्: a liṅga
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• क्रोशम्: a krośa (distance measure)
• क्रोशम्: Karma (Measure/extent)
• Type: Noun
• Root: क्रोश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; परिमाणवाचक

• क्रोशम्: krośa by krośa
• क्रोशम्: Karma (Measure/extent)
• Type: Noun
• Root: क्रोश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्ति (distribution)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (and)

• यावत्: as far as
• यावत्: Avadhi (Limit/extent)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: परिमाण/अवधिवाचक अव्यय (as far as/so long as)

• निः: (textually uncertain) prefix ‘nis-/without/entirely’
• निः: Sambandha (Prefix/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: निः (उपसर्ग/अव्यय)
• Form: उपसर्गरूप अव्यय; अत्र पाठभेद/संदिग्धपाठः—‘यावन्निः/यावन्न’ इत्यादि सम्भाव्य; अर्थतः ‘निः’ = ‘without/entirely’ (prefix)

Speaker

Śiva (Pinākadhṛk), speaking to Gaurī

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī as Liṅga-kṣetra (within Pañcakrośa)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śiva explains to Devī that Kāśī is so filled with liṅgas that no tiniest gap remains; the landscape appears as a sacred mandala studded with countless liṅgas—at ghats, under trees, in courtyards—extending krośa by krośa, shimmering with divine presence.

Characters & Entities

• Śiva-liṅga
• Gaurī
• Kāśī-kṣetra
• Pañcakrośa region

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is envisioned as saturated with Śiva’s presence—devotion is supported by an all-pervading sacred iconography of liṅgas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kāśī-kṣetra across its krośa-measures, aligned with the Pañcakrośa sacred circuit.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; it implies liṅga-darśana and worship as naturally available everywhere in Kāśī.