Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 57

Devanagari script

यशोहीनं तु यत्क्षेमं तत्क्षेमान्निधनं वरम् । तद्यशः प्राप्यते पुंभिर्नीतिमार्गप्रवर्तने

Transliteration

yaśohīnaṃ tu yatkṣemaṃ tatkṣemānnidhanaṃ varam | tadyaśaḥ prāpyate puṃbhirnītimārgapravartane

Translation

الرفاه الخالي من الشرف ليس رفاهًا حقًّا؛ بل إن الموت خير من مثل هذا «الخير». فإن ذلك الشرف يناله الرجال بالسير في طريق السلوك القويم.

Word by Word

• यशः-हीनम्: devoid of fame
• यशः-हीनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यशस् (प्रातिपदिक) + हीन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘यशसा हीनम्’

• तु: but, indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात (but/indeed)

• यत्: which
• यत्: Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक-यद् (relative pronoun)

• क्षेमम्: welfare, security
• क्षेमम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तद्-यद्-सम्बन्धे (correlative)

• क्षेमात्: than welfare
• क्षेमात्: Apadana (Comparison/अपादान)
• Type: Noun
• Root: क्षेम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; तुलनार्थे अपादानम्

• निधनम्: death
• निधनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निधन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• वरम्: better
• वरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय-विशेषणम् (predicative adjective)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; ‘यशः’ इत्यस्य विशेषणम्

• यशः: fame
• यशः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यशस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• प्राप्यते: is obtained
• प्राप्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+आप् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), कर्मणि-प्रयोग (Passive), प्रथम-पुरुष, एकवचन

• पुम्भिः: by men
• पुम्भिः: Karana (Instrument/Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: पुम्स् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन

• नीति-मार्ग-प्रवर्तने: in the practice of the path of right conduct
• नीति-मार्ग-प्रवर्तने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नीति (प्रातिपदिक) + मार्ग (प्रातिपदिक) + प्रवर्तन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (श्रृङ्खला)—‘नीतेः मार्गः’ + ‘तस्मिन् प्रवर्तनम्’ → ‘नीतिमार्गप्रवर्तनम्’

Speaker

Pārāvatī (female pigeon) (deduced from immediate narrative: wife advising husband)

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A moral counsel scene: a dignified figure instructs another at a threshold, with symbolic scales—one side ‘kṣema’ (comfort) and the other ‘yaśas’ (honor)—the honor side shining brighter; in the background, Kāśī’s temples suggest dharma’s setting.

Characters & Entities

• Pārāvatī (implied)
• Pārāvata (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Prosperity without dharma and honor is empty; true worth arises from living by nīti (ethical dharma), even at personal risk.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tirtha is named in this verse; it functions as a dharma-teaching within the broader Kāśī context.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the ‘prescription’ is ethical—entering and practicing the path of nīti (righteous conduct).