Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 32

दीर्घनिद्रा प्रसुप्तानां परमोद्बोधदायिनि । यातायातश्रमापन्नप्राणिमार्गमहीरुहि

dīrghanidrā prasuptānāṃ paramodbodhadāyini | yātāyātaśramāpannaprāṇimārgamahīruhi

يا كاشي، يا مانحة اليقظة العظمى لمن ناموا في سباتٍ طويل من الجهل؛ يا شجرةً عظيمة تظلّل طريق الكائنات المُنهَكة من توالي المجيء والذهاب (الميلاد والموت).

दीर्घनिद्राO long sleep
दीर्घनिद्रा:
Sambodhana/Address (सम्बोधनार्थ-प्रथमा)
TypeNoun
Rootदीर्घ-निद्रा (प्रातिपदिक; दीर्घ + निद्रा)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मधारयः (दीर्घा निद्रा)
प्रसुप्तानाम्of those who are asleep
प्रसुप्तानाम्:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootप्र-√स्वप् (धातु) → प्रसुप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; भूतकृदन्त (क्त), 'प्रसुप्त' = asleep
परमोद्बोधदायिनिO giver of the supreme awakening
परमोद्बोधदायिनि:
Sambodhana/Address (सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootपरम-उद्बोध-दायिन् (प्रातिपदिक; परम + उद्बोध + दायिन्)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी/सम्बोधन-एकवचन (प्रयोगतः स्त्री-एकवचन); बहुपद-तत्पुरुषः; 'दायिन्' (giver) विशेषण
यातायातश्रमापन्नafflicted by the fatigue of coming and going
यातायातश्रमापन्न:
Qualifier (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयातायात-श्रम-आपन्न (प्रातिपदिक; यातायात + श्रम + आपन्न)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन (समासपूर्वपद-विशेषणरूपेण); बहुपद-तत्पुरुषः (यातायातेन श्रमेण आपन्नः)
प्राणिमार्गमहीरुहिO tree on the path of living beings
प्राणिमार्गमहीरुहि:
Sambodhana/Address (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootप्राणि-मार्ग-महीरुह (प्रातिपदिक; प्राणि + मार्ग + महीरुह)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (प्राणिनां मार्गे महीरुहः/महीरुहिः)

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Listener: null

Scene: A symbolic road of repeated births and deaths with weary travelers; above them spreads a vast banyan-like tree labeled ‘Kāśī’, offering shade and coolness; a radiant dawn breaks, signifying awakening from long sleep, with distant temple spires and Gaṅgā ghats.

K
Kāśī
S
Saṃsāra (yātāyāta)
U
Udbodha (awakening)

FAQs

Kāśī awakens the soul from ignorance and gives rest from the fatigue of saṃsāra’s endless cycles.

Kāśī-kṣetra, portrayed as a refuge and guide for beings on the arduous path of existence.

None explicitly; the emphasis is on Kāśī’s grace as spiritual awakening and shelter.