Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 90

अरूपोपि सरूपाढ्यः स धात्रा नेत्रगीकृतः । तारयेद्यद्भवांभोधेः स्वजपासक्तमानसम् । ततस्तार इति ख्यातो यस्तं ब्रह्मा व्यलोकयत्

arūpopi sarūpāḍhyaḥ sa dhātrā netragīkṛtaḥ | tārayedyadbhavāṃbhodheḥ svajapāsaktamānasam | tatastāra iti khyāto yastaṃ brahmā vyalokayat

مع أنّه بلا صورة، فهو غنيّ بكلّ الصور. جعله الخالق (Dhātṛ) موضوعًا للرؤية الباطنية؛ إذ إنّه يُعَبِّر بعقلٍ مواظبٍ على جَپاه الخاصّ بحرَ التكوّن. لذلك اشتهر باسم «تارا»؛ الصوت المُنقِذ—ذاك الذي عاينه براهما.

arūpaḥformless
arūpaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Roota-rūpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नञ्-तत्पुरुषः (न + रूप) = 'रूपरहितः'
apieven/also
api:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formनिपात (particle), 'अपि' = 'even/also'
sarūpa-āḍhyaḥendowed with form/beauty
sarūpa-āḍhyaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootsa-rūpa + āḍhya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः—'सरूपः च आढ्यः' = 'रूपसम्पन्नः/समृद्धः'
saḥhe
saḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
dhātrāby the Creator (Dhātṛ/Brahmā)
dhātrā:
Karta (Agent in passive/कर्ता)
TypeNoun
Rootdhātṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण/कर्तृ-निर्देशे
netra-gī-kṛtaḥmade/placed in the eye(s)
netra-gī-kṛtaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootnetra + gī + kṛ (कृ धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) 'कृत'; तत्पुरुषः—'नेत्रे गी(=गि/गी-शब्दः) कृतः' = 'नेत्रे स्थापितः/नेत्रगतः'
tārayetmay he ferry across / save
tārayet:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Roottṝ (तॄ धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative sense 'to cause to cross/save'
yatwhich/that (one)
yat:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
bhava-ambhodheḥfrom the ocean of becoming (saṃsāra)
bhava-ambhodheḥ:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootbhava + ambhodhi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; तत्पुरुषः—'भवस्य अम्भोधिः' = 'संसारसागरः'
sva-japa-āsakta-mānasamwhose mind is attached to one’s own japa
sva-japa-āsakta-mānasam:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootsva + japa + āsakta + mānasa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः—'स्वजपे आसक्तं मानसं यस्य' (अर्थतः बहुव्रीह्यर्थ-विशेषण)
tataḥtherefore/then
tataḥ:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formअव्यय, अव्ययीभावार्थे/क्रियाविशेषण; 'therefore/then'
tāraḥTāra (name)
tāraḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
itithus
iti:
Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय, उद्धरण/इति-निपात
khyātaḥwas known/called
khyātaḥ:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootkhyā (ख्या धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि/भावे—'प्रसिद्धः'
yaḥwho
yaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धसूचक
tamhim/that
tam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
brahmāBrahmā
brahmā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
vyalokayatlooked at/observed
vyalokayat:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootvi + lok (लोक् धातु)
Formलङ् (imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; 'व्य-आ-लोकयत्'

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Listener: Pilgrimage-inquirer audience (ṛṣis/śaunaka-lineage typical frame)

Scene: Brahmā (Dhātṛ), lotus-born, seated in meditation, beholds within the heart a luminous, formless-yet-all-formed presence as a radiant syllable/seed-sound ‘Tāra’, depicted as a subtle boat of light carrying a japa-absorbed seeker across a dark ocean of becoming.

B
Brahmā (Dhātṛ)
T
Tāra (liberating sound/mantra)

FAQs

Devotion expressed as mantra-japa becomes a ferry across saṃsāra; the liberating principle is the Tāra sound.

The teaching belongs to Kāśī’s Māhātmya framework, where liberation is linked with the Tāra/Pranava tradition of Kāśī.

Japa (repetition/meditation on the saving mantra) with a mind absorbed in it.