Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 70

Devanagari script

सा पूजितास्तुता मर्त्यैः क्षेत्रसिद्धिं प्रयच्छति । वायव्यां च शिखी चंडी क्षेत्ररक्षाकरी परा

Transliteration

sā pūjitāstutā martyaiḥ kṣetrasiddhiṃ prayacchati | vāyavyāṃ ca śikhī caṃḍī kṣetrarakṣākarī parā

Translation

إذا عُبدت وأُثني عليها من قِبل البشر منحت كمال الظفر في هذا الكشيترا (كاشي). وفي جهة الشمال الغربي تقيم شيخي تشاندي، الحامية العظمى لهذا الموضع المقدّس.

Word by Word

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• पूजिता: worshipped
• पूजिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पूज् (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle)

• स्तुता: praised
• स्तुता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्तु (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle)

• मर्त्यैः: by mortals
• मर्त्यैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन

• क्षेत्रसिद्धिम्: success/attainment in the kṣetra
• क्षेत्रसिद्धिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक) + सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (क्षेत्रस्य सिद्धिः)

• प्रयच्छति: bestows
• प्रयच्छति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + यम् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• वायव्याम्: in the northwest (direction)
• वायव्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वायव्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; दिक्/स्थानवाचक

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• शिखी: Śikhī (the crested one; name)
• शिखी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिखिन्/शिखी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• चंडी: Caṇḍī
• चंडी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चण्डी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• क्षेत्ररक्षाकरी: protector of the kṣetra
• क्षेत्ररक्षाकरी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक) + रक्षा (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक) + ई (स्त्रीप्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (क्षेत्रस्य रक्षां करोति)

• परा: supreme
• परा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (vāyavya-Śikhī Caṇḍī; southern Mahālakṣmī)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim assembly offers flowers and lamps; Mahālakṣmī receives stuti and grants ‘kṣetra-siddhi’ as a radiant boon, while in the north-west Śikhī Caṇḍī stands as a fierce sentinel, her presence forming a protective boundary around Kāśī.

Characters & Entities

• Mahālakṣmī
• Śikhī Caṇḍī
• Kāśī (Kṣetra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Stuti and pūjā offered with faith in Kāśī yield kṣetra-siddhi, supported by the kṣetra’s own protecting Śaktis.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī-kṣetra, especially its directional guardians (notably the north-western protectress Śikhī Caṇḍī).

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship (pūjā) and praise (stuti) of the kṣetra-devī are indicated as the means to attain kṣetra-siddhi.