Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 94

Devanagari script

ततो मध्यमलोकस्थान्मुनिराजकुमारकान् । विलोक्यापि न सा प्रीतिं क्वाप्याप प्रेमनिर्भरा

Transliteration

tato madhyamalokasthānmunirājakumārakān | vilokyāpi na sā prītiṃ kvāpyāpa premanirbharā

Translation

ثم نظرت إلى من في العالم الأوسط—المُنِيّين والملوك والأمراء—؛ ولكنها، وإن امتلأت شوقًا، لم تجد سرورًا في أحدٍ منهم البتّة.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Discourse connector)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादान/अनन्तरार्थक (thereupon/then)

• मध्यम-लोक-स्थान्: those situated in the middle world
• मध्यम-लोक-स्थान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मध्यम (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; बहुवचन; तत्पुरुष (मध्यमे लोके स्थिताः)

• मुनि-राज-कुमारकान्: sons of sage-kings
• मुनि-राज-कुमारकान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + राज (प्रातिपदिक) + कुमारक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; बहुवचन; तत्पुरुष (मुनिराजस्य कुमारकाः)

• विलोक्य: having looked at
• विलोक्य: Kriya-viseshana (Converb/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: वि + लोक् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); अव्ययभाव (having seen)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अप्यर्थ (even/also)

• न: not
• न: Sambandha (Negator)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• प्रीतिम्: delight/affection
• प्रीतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रीति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• क्वापि: anywhere
• क्वापि: Kriya-viseshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: क्व (अव्यय) + अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनिश्चित-स्थानवाचक (anywhere)

• आप: attained
• आप: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• प्रेम-निर्भरा: filled with love
• प्रेम-निर्भरा: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्रेम (प्रातिपदिक) + निर्भर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; तत्पुरुष (प्रेम्णा निर्भराः = filled with love)

Speaker

Narrator (Skanda to Agastya, implied Kāśīkhaṇḍa frame)

Visual Art Cues

Scene: She scans sages, kings, and princes of the middle world; despite an undercurrent of yearning, her face shows no settling joy—an expressive moment of searching and non-fulfillment.

Characters & Entities

• Munis
• Rājas (kings)
• Kumārakas (princes)
• Madhyamaloka (earth)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It conveys single-pointed commitment: the mind should not be scattered by many attractive options.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific site is praised in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.