Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 57

Devanagari script

कृतपारणको हृष्टो गच्छेन्नियमधृक्पुनः । आगत्याभ्यर्च्य पितॄन्यथोक्तफलभाग्भवेत्

Transliteration

kṛtapāraṇako hṛṣṭo gacchenniyamadhṛkpunaḥ | āgatyābhyarcya pitṝnyathoktaphalabhāgbhavet

Translation

إذا أتمّ الصوم وكسرَه على الوجه المشروع، فرِحًا ممسكًا بالنظام، فليَنطلق. ثم إذا رجع وعبد الأسلاف، صار نائلًا للثمار المبيّنة في الشاسترا.

Word by Word

• कृतपारणकः: one who has completed the breaking of the fast
• कृतपारणकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृ धातोः क्त) + पारणक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समासः (कृतं पारणकं यस्य/कृतपारणकः)

• हृष्टः: joyful
• हृष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: हृष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• नियमधृक्: observing the prescribed restraints
• नियमधृक्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नियम (प्रातिपदिक) + धृ (धातु)
• Form: कृदन्त (क्विप्/क्-प्रत्ययान्त) ‘धृक्’ = धारकः; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (नियमं धारयति)

• पुनः: again/thereafter
• पुनः: Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषणम् (पुनरपि)

• आगत्य: having come (back)
• आगत्य: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: आ-गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive) ‘आगत्य’ = आगम्य; पूर्वक्रिया

• अभ्यर्च्य: having worshipped
• अभ्यर्च्य: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि-अर्च् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive) ‘अभ्यर्च्य’ = अभ्यर्चयित्वा; पूर्वक्रिया

• पितॄन्: the ancestors
• पितॄन्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• यथोक्तफलभाग्: a recipient of the stated fruit (result)
• यथोक्तफलभाग्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: यथा (अव्यय) + उक्त (वच् धातोः क्त) + फल (प्रातिपदिक) + भाग् (भज् धातोः क्विप्)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः ‘यथोक्तस्य फलस्य भागी’

• भवेत्: would become/should be
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (contextual) / tīrtha-yātrā (general)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim, having broken the fast with simple sattvic food, sets out joyfully yet restrained; later returns and performs pitṛ-worship with water libations and offerings.

Characters & Entities

• Pitṛs

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is a complete dharmic cycle—begin with vrata discipline and conclude by honoring the ancestors.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The procedure is taught in Kāśīkhaṇḍa as the normative way to approach Kāśī’s tīrthas and their merit.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform upoṣaṇa with proper pāraṇa before departure; on return, worship Pitṛs to secure the stated fruits.