Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 50

इत्थं विलप्य बहुशः स मुनिस्त्वगस्त्यस्तत्क्रौंचयुग्मवदहो अबलासहायः । मूर्च्छामवाप महतीं विरही वजल्पन्हाकाशिकाशि पुनरेहि च देहि दृष्टिम्

itthaṃ vilapya bahuśaḥ sa munistvagastyastatkrauṃcayugmavadaho abalāsahāyaḥ | mūrcchāmavāpa mahatīṃ virahī vajalpanhākāśikāśi punarehi ca dehi dṛṣṭim

وهكذا أخذ الحكيم أغستيا ينوح مرارًا وتكرارًا—وا أسفاه، كطائر كراونچا من زوجٍ فُجع بصاحبه، بلا رفيقة—فغلبه ألم الفراق فسقط في غشية عظيمة، وهو يصيح: «ها! يا كاشي، يا كاشي—عودي ثانيةً وامنحيني رؤيتك!»

इत्थम्thus
इत्थम्:
Sambandha (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootइत्थम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (manner adverb) — 'thus'
विलप्यhaving lamented
विलप्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootविलप्य (कृदन्त; √लप् (धातु) उपसर्ग-वि; ल्यप्)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive) — 'having lamented'
बहुशःmany times
बहुशः:
Kala (Frequency/काल)
TypeIndeclinable
Rootबहुशः (अव्यय)
Formअव्यय; आवृत्तिवाचक (frequency adverb) — 'many times'
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन
मुनिःthe sage
मुनिः:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन
तुbut
तु:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विभेदार्थक-निपात
अगस्त्यःAgastya
अगस्त्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन
तत्that
तत्:
Sambandha (Deictic)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र विशेषण-रूपेण (that)
क्रौञ्चयुग्मवत्like a pair of krauñca birds
क्रौञ्चयुग्मवत्:
Sambandha (Simile/उपमा)
TypeAdjective
Rootक्रौञ्च-युग्म-वत् (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत्-प्रयोगः; 'वत्' प्रत्ययान्त तुलनावाचक विशेषणम्; समासः—तत्पुरुषः: क्रौञ्चस्य युग्मम् + वत् = 'like a pair of krauñca birds'
अहोalas!/oh!
अहो:
Sambandha (Exclamation)
TypeIndeclinable
Rootअहो (अव्यय)
Formअव्यय; विस्मय/खेदार्थक-निपात (exclamation)
अबलासहायःwith his (helpless) wife as companion
अबलासहायः:
Karta (Subject qualifier/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअबला-सहाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः—अबलायाः सहायः (having the wife as companion)
मूर्च्छाम्fainting
मूर्च्छाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमूर्च्छा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया, एकवचन
अवापattained
अवाप:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√आप् (धातु) उपसर्ग-अव
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमा-पुरुषः (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्
महतīmgreat
महतīm:
Karma (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (agreeing with मूर्च्छाम्)
विरहीbereft (in separation)
विरही:
Karta (Subject qualifier/कर्ता)
TypeAdjective
Rootविरहिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन; 'separated, bereft'
वजल्पन्uttering (incoherently)
वजल्पन्:
Karta (Agent participle/कर्ता)
TypeVerb
Rootवजल्पत् (कृदन्त; √जल्प् (धातु) उपसर्ग-वि; शतृ)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त, पुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन; 'while babbling/uttering'
हाalas!
हा:
Sambandha (Exclamation)
TypeIndeclinable
Rootहा (अव्यय)
Formअव्यय; शोक/आह्वानार्थक-निपात (lamenting interjection)
काशिO Kāśī
काशि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootकाशि (सम्बोधन; काशी-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; काशी-सम्बोधन
पुनःagain
पुनः:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्तिवाचक — 'again'
एहिcome
एहि:
Kriya (Command/आज्ञा)
TypeVerb
Root√इ (धातु)
Formलोट् (Imperative/लोट्), मध्यम-पुरुषः (2nd), एकवचन; परस्मैपदम्
and
:
Sambandha (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)
देहिgive
देहि:
Kriya (Command/आज्ञा)
TypeVerb
Root√दा (धातु)
Formलोट् (Imperative/लोट्), मध्यम-पुरुषः (2nd), एकवचन; परस्मैपदम्
दृष्टिम्sight, vision
दृष्टिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया, एकवचन

Narrator (explicitly naming Agastya within the verse)

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Listener: Śaunaka and sages

Scene: Agastya, alone and overwhelmed, collapses in a swoon at the thought of leaving Kāśī; the scene overlays the image of a krauñca bird crying for its lost mate, while the sacred city shimmers in the distance like a receding vision.

A
Agastya
K
Kāśī
K
Krauñca-yugma (pair of krauñca birds)

FAQs

Love for a sacred place is portrayed as devotional longing; Kāśī is so holy that separation from it becomes a profound spiritual grief.

Kāśī/Vārāṇasī itself, as an object of darśana and devotion.

Darśana-longing is emphasized rather than a formal rite: the devotee prays to behold Kāśī again.