Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 24

क्षेत्रं पवित्रं हि यथाऽविमुक्तं नान्यत्तथायच्छ्रुतिभिः प्रयुक्तम् । न धर्मशास्त्रैर्न च तैःपुराणैस्तस्माच्छरण्यं हि सदाऽविमुक्तम्

kṣetraṃ pavitraṃ hi yathā'vimuktaṃ nānyattathāyacchrutibhiḥ prayuktam | na dharmaśāstrairna ca taiḥpurāṇaistasmāccharaṇyaṃ hi sadā'vimuktam

لا حقلَ مقدّسًا أطهر من أفيموكتا؛ ولا موضعَ آخر يُمدَح بمثل هذا المديح في الفيدا. ولا تُعلن الدharmaśāstra ولا البورانا ما يساويه؛ لذلك فأفيموكتا هو الملجأ الحقّ على الدوام.

क्षेत्रम्sacred field/place
क्षेत्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
पवित्रम्pure
पवित्रम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपवित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘क्षेत्रम्’ इति विशेषणम्
हिindeed
हि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिश्चय/हेतौ-अव्यय (indeed/for)
यथाas
यथा:
Sambandha (Comparative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमानार्थक-अव्यय (as)
अविमुक्तम्Avimukta (Kāśī)
अविमुक्तम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअविमुक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेष्य-रूपेण (स्थाननाम)
not
:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय/निषेध)
Formनिषेध-निपात
अन्यत्anything else
अन्यत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तथाso/likewise
तथा:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (so/likewise)
यत्which
यत्:
Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)
श्रुतिभिःby the Vedas
श्रुतिभिः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootश्रुति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन
प्रयुक्तम्enjoined/declared
प्रयुक्तम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र-√युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘अन्यत्’ इति विशेषणम्
not
:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय/निषेध)
Formनिषेध-निपात
धर्म-शास्त्रैःby dharma-śāstras
धर्म-शास्त्रैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक) + शास्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (धर्मस्य शास्त्रैः)
nor
:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय/निषेध)
Formनिषेध-निपात
and
:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
तैःby those
तैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; ‘पुराणैः’ इति सह
पुराणैःby the Purāṇas
पुराणैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (Reason/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतस्मात्-इति तद्धित/सर्वनाम-प्रयोगः; अपादानार्थे (ablatival adverbial: therefore/from that)
शरण्यम्a refuge-worthy (place)
शरण्यम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशरण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘अविमुक्तम्’ इति विशेषणम्
हिindeed
हि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय
सदाalways
सदा:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (always)
अविमुक्तम्Avimukta (Kāśī)
अविमुक्तम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअविमुक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa dialogue, typically Skanda to Agastya)

Tirtha: Avimukta

Type: kshetra

Scene: A radiant mandala-map of Avimukta within Kāśī, with Vedic ṛṣis chanting in the margins; scrolls labeled Śruti, Dharmaśāstra, Purāṇa point toward Avimukta as the sole refuge, while other kṣetras fade in comparison.

A
Avimukta
Ś
Śruti (Vedas)
D
Dharmaśāstra
P
Purāṇa

FAQs

Avimukta’s holiness is validated across scriptural layers, making it the foremost refuge for seekers.

Avimukta-kṣetra, identified with Kāśī (Vārāṇasī).

None; the verse emphasizes scriptural testimony rather than a specific practice.