Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 25

Devanagari script

दिवा च तारकाचक्रं रात्रौ व्योमवितारकम् । युगपच्च चतुर्दिक्षु शाक्रं कोदंडमंडलम्

Transliteration

divā ca tārakācakraṃ rātrau vyomavitārakam | yugapacca caturdikṣu śākraṃ kodaṃḍamaṃḍalam

Translation

إذا شوهد نهارًا طوقٌ من النجوم، أو بدا ليلًا السماءُ ممتلئةً بالنجوم على غير العادة؛ أو إذا ظهر في الجهات الأربع معًا القوسُ الدائري لقوس إندرا—فذلك كلّه يُعدّ نذيرَ شؤم.

Word by Word

• दिवा: by day, in daytime
• दिवा: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: दिव् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (कालवाचक अव्यय/adverb of time)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• तारका-चक्रम्: circle/cluster of stars
• तारका-चक्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तारका (प्रातिपदिक) + चक्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (तारकाणां चक्रम्)

• रात्रौ: at night
• रात्रौ: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (locative singular)

• व्योम-वि-तारकम्: a star-like sign in the sky
• व्योम-वि-तारकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्योमन् (प्रातिपदिक) + वि-तारक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (व्योम्नि वितारकम्/व्योमवितारकम् = आकाशे विशेषतारकवत्/तारकसम्बद्धम्)

• युगपत्: simultaneously
• युगपत्: Sambandha (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: युगपत् (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण/adverb)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• चतुर्-दिक्षु: in the four directions
• चतुर्-दिक्षु: Adhikarana (Location/देशाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चतुर् (संख्या/प्रातिपदिक) + दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, बहुवचन; द्विगु-समास (चतस्रः दिशः)

• शाक्रम्: Indra’s, belonging to Śakra
• शाक्रम्: Karma (Object-Qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (शक्रसम्बन्धि/इन्द्रसम्बन्धि)

• कोदण्ड-मण्डलम्: a circular form like a bow (kodaṇḍa)
• कोदण्ड-मण्डलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कोदण्ड (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कोदण्डस्य मण्डलम्)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A Kāśī pilgrim looks up: in daylight a wheel of stars appears; at night the sky is unnaturally crowded with stars; in all four directions a circular arc like Indra’s bow glows—an ominous, unseasonal celestial display over the ghats.

Characters & Entities

• Śakra (Indra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly life is fragile; dharma urges vigilance, detachment, and timely spiritual preparation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader discourse belongs to the Kāśī-khaṇḍa (Vārāṇasī/Kāśī) milieu, where signs and spiritual readiness are discussed in a sacred-geography frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed in this verse; it lists nimittas (portents) as warnings.