Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 94

प्राणायामद्विषट्केन प्रत्याहार उदाहृतः । प्रत्याहारैर्द्वादशभिर्धारणा परिकीर्तिता

prāṇāyāmadviṣaṭkena pratyāhāra udāhṛtaḥ | pratyāhārairdvādaśabhirdhāraṇā parikīrtitā

يُقال إن البراتيَاهارا (pratyāhāra) يتحقق باثنتي عشرة مجموعة من البراناياما (prāṇāyāma)؛ وتُعلن الدهارانا (dhāraṇā) أنها تُنال باثنتي عشرة براتيَاهارا.

prāṇāyāma-dviṣaṭkenaby twelve prāṇāyāmas
prāṇāyāma-dviṣaṭkena:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootprāṇāyāma (प्रातिपदिक) + dviṣaṭka (प्रातिपदिक; द्वि+षट्क)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; तत्पुरुषः—प्राणायामस्य द्विषट्कम् (द्वे षट्के = 12) तेन
pratyāhāraḥpratyāhāra
pratyāhāraḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootpratyāhāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
udāhṛtaḥis stated/declared
udāhṛtaḥ:
Kriyā (Predicative/क्रिया-सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootud-ā-hṛ (धातु)
Formकृदन्त—क्त (Past Passive Participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘उदाहृतः’ = declared
pratyāhāraiḥby pratyāhāras
pratyāhāraiḥ:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootpratyāhāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन
dvādaśabhiḥwith twelve
dvādaśabhiḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvādaśa (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन; संख्याविशेषणम् (pratyāhāraiḥ इत्यस्य)
dhāraṇādhāraṇā
dhāraṇā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootdhāraṇā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
parikīrtitāis proclaimed
parikīrtitā:
Kriyā (Predicative/क्रिया-सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootpari-kīrt (धातु)
Formकृदन्त—क्त (Past Passive Participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘परिकीर्तिता’ = proclaimed

Skanda

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Scene: A teacher-yogi in Kāśī instructs disciples with a rosary and hand gestures, marking counts; behind them, a diagram-like mandala shows steps: prāṇāyāma → pratyāhāra → dhāraṇā with the number 12 repeated as petals.

K
Kāśī
P
Prāṇāyāma
P
Pratyāhāra
D
Dhāraṇā

FAQs

Spiritual mastery is framed as cumulative: repeated disciplined units of practice mature into higher limbs of yoga.

Kāśī is the sacred setting; the verse itself is a technical yogic guideline rather than a site-panegyric.

A numerical regimen is prescribed: twelve prāṇāyāma-units for pratyāhāra, and twelve pratyāhāras for dhāraṇā.