Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 40

Devanagari script

शंखावर्तो भगो यस्याः सा गर्भमिह नेच्छति । चिपिटः खर्पराकारः किंकरी पददो भगः

Transliteration

śaṃkhāvarto bhago yasyāḥ sā garbhamiha necchati | cipiṭaḥ kharparākāraḥ kiṃkarī padado bhagaḥ

Translation

مَن كانت يونيها ملتفّةً كدوّامةِ الصَّدَفة (الشَّنْخا) قيل إنها لا ترغب في الحمل في هذا العالم. وأما المسطّحةُ على هيئةِ وعاءٍ فقيل إنها تجعلها «خادمة»؛ وكذلك اليوني على هيئةِ قدم تُوصَف بمثل ذلك، على أنها غيرُ مباركة.

Word by Word

• शंखावर्तः: spiral like a conch
• शंखावर्तः: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: शङ्ख-आवर्त (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (शङ्खस्य आवर्त इव)

• भगः: vulva/yoni (here: female organ)
• भगः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• यस्याः: of whom/whose
• यस्याः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• सा: she
• सा: Karta
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• गर्भम्: pregnancy, conception
• गर्भम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गर्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• इह: here
• इह: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (adverb of place)

• न: not
• न: Sambandha
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation particle)

• इच्छति: desires, wants
• इच्छति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √इष् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• चिपिटः: flat, depressed
• चिपिटः: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: चिपिट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• खर्पराकारः: shaped like a skull/bowl (kharpara)
• खर्पराकारः: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: खर्पर-आकार (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (खर्परस्य आकारः इव)

• किंकरी: female servant/attendant
• किंकरी: Karta
• Type: Noun
• Root: किंकरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पददः: foot-giving; one who gives footing/support
• पददः: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: पदद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (पदं ददाति इति—नामधात्वर्थ/बहुव्रीह्यर्थे प्रयोगः)

• भगः: yoni/vulva
• भगः: Karta
• Type: Noun
• Root: भग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A symbolic diagrammatic presentation: conch-spiral (śaṅkhāvarta), bowl (kharpara), and footprint motifs shown as abstract icons beside a manuscript, indicating classifications and their supposed outcomes.

Characters & Entities

• Skanda
• Agastya
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It is a traditional predictive description (lakṣaṇa-śāstra style) included in Purāṇic narration, not a direct instruction on worship or pilgrimage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.