Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 83

आनुकूल्यं कलत्रं चेत्त्रिदिवेनापि किं ततः । प्रातिकूल्यं कलत्रं चेन्नरकेणापि किं ततः

ānukūlyaṃ kalatraṃ cettridivenāpi kiṃ tataḥ | prātikūlyaṃ kalatraṃ cennarakeṇāpi kiṃ tataḥ

إن كانت الزوجة مُوافِقةً مُنسجمةً، فما الحاجة حتى إلى السماء؟ وإن كانت الزوجة مُعانِدةً مُعاديةً، فأيُّ فرقٍ يكون ولو كان المرء في السماء—فماذا ينفع حينئذ؟

ānukūlyamfavorable
ānukūlyam:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootānukūlya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र विधेयविशेषण (favorable)
kalatramwife/spouse
kalatram:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootkalatra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र प्रथमा (subject)
cetif
cet:
Sambandha (Condition marker)
TypeIndeclinable
Rootcet (अव्यय)
Formशर्त/सम्भावनाबोधक अव्यय (if)
tri-divenaeven with heaven (the three worlds)
tri-divena:
Karaṇa (Instrument/means)
TypeNoun
Roottri (संख्या-प्रातिपदिक) + diva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; द्विगु-समासः (the three heavens; i.e., svarga)
apieven
api:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-कार (even/also)
kimwhat?
kim:
Prashna (Interrogative)
TypeNoun
Rootkim (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम
tataḥthen (what of it?)
tataḥ:
Sambandha (Idiomatic particle)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formतस्मात्/ततः इत्यर्थे अव्यय (then/therefrom; idiom: ‘what then?’)
prātikūlyamunfavorable
prātikūlyam:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootprātikūlya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेयविशेषण (unfavorable)
kalatramwife/spouse
kalatram:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootkalatra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र प्रथमा (subject)
cetif
cet:
Sambandha (Condition marker)
TypeIndeclinable
Rootcet (अव्यय)
Formशर्तबोधक अव्यय (if)
narakeṇaeven with hell
narakeṇa:
Karaṇa (Instrument/means)
TypeNoun
Rootnaraka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
apieven
api:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअपि-कार (even/also)
kimwhat?
kim:
Prashna (Interrogative)
TypeNoun
Rootkim (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम
tataḥthen (what of it?)
tataḥ:
Sambandha (Idiomatic particle)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय; ‘what then?’ इत्यर्थे

Skanda (deduced, Kāśī Khaṇḍa context: Skanda to Agastya)

Tirtha: Kāśī (contextual)

Type: kshetra

Listener: null

Scene: Two contrasting panels: one shows a harmonious couple with warm light and calm faces (heaven-like); the other shows a quarrelsome couple under dark clouds (hell-like), illustrating the verse’s paradox.

K
Kalatram (spouse)
T
Tridiva (Svarga)
N
Naraka

FAQs

The lived reality of harmony or conflict at home can outweigh even heavenly promises; dharma is tested in daily relationships.

No specific tirtha is mentioned; the verse is part of the Kāśī Khaṇḍa’s dharma instruction.

None; it offers a moral evaluation of household life using svarga/naraka imagery.