Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 20

चतुर्णामपि भूतानां प्राणिनोऽतीव चोत्तमाः । प्राणिभ्यामपि मुने श्रेष्ठाः सर्वे बुद्ध्युपजीविनः

caturṇāmapi bhūtānāṃ prāṇino'tīva cottamāḥ | prāṇibhyāmapi mune śreṣṭhāḥ sarve buddhyupajīvinaḥ

من بين أصناف الكائنات الأربعة، الأحياء هم حقًّا الأسمى. ومن بين الأحياء، أيها الحكيم، الأفضل هم الذين يعيشون بالعقل والبصيرة.

चतुर्णाम्of the four
चतुर्णाम्:
Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootचतुर् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/सामान्य, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; संख्यावाचक
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अपवादार्थक (particle: "also/even")
भूतानाम्of beings/elements
भूतानाम्:
Sambandha (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
प्राणिनःliving beings
प्राणिनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्राणिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
अतीवexceedingly
अतीव:
Adhikarana (Degree/अतिशय)
TypeIndeclinable
Rootअतीव (अव्यय)
Formअव्यय; अतिशयार्थक (adverb: "very/exceedingly")
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)
उत्तमाःthe best
उत्तमाः:
Karta (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण
प्राणिभ्याम्than (other) living beings
प्राणिभ्याम्:
Apadana (Standard of comparison/अपादान)
TypeNoun
Rootप्राणिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative) / तृतीया-द्विवचन (Instr. dual) रूपसाम्य; अत्र तुलना-अर्थे पञ्चमी-द्विवचन ("than living beings")
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अपवाद/समुच्चयार्थक
मुनेO sage
मुने:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
श्रेष्ठाःsuperior
श्रेष्ठाः:
Karta (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण
सर्वेall
सर्वे:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण
बुद्धिby intellect
बुद्धि:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; समासे पूर्वपद (by intellect)
उपजीविनःthose who live by (depend on)
उपजीविनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउप-जीव् (धातु) + इन् (प्रत्यय) → उपजीविन् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तद्धित/कृदन्त (agent noun: "one who lives by")

Skanda

Tirtha: Avimukta-kṣetra (Kāśī)

Type: kshetra

Listener: Kumbhaja (Agastya)

Scene: A sage gestures to a glowing flame at the forehead (buddhi) of a contemplative pilgrim, while other creatures appear around, indicating the unique capacity of intellect to seek the highest.

M
Muni (Agastya, implied)
B
Buddhi (intellect)

FAQs

Intellect-based discernment is portrayed as the highest advantage in embodied life, grounding responsibility for dharmic living.

Kāśī is the implied setting; the verse supports the broader mokṣa teaching by stressing human discernment.

None; the ‘prescription’ is implicit—use buddhi to choose and sustain dharma.