Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 77

Devanagari script

कलावत्युवाच । जीवितेश न मे त्वत्तः किंचित्प्रियतरं क्वचित् । त्वामासाद्य पतिं राजन्प्राप्ताः सर्वे मनोरथाः

Transliteration

kalāvatyuvāca | jīviteśa na me tvattaḥ kiṃcitpriyataraṃ kvacit | tvāmāsādya patiṃ rājanprāptāḥ sarve manorathāḥ

Translation

قالت كَلَافَتِي: «يا سيّد حياتي، ليس لي في أيّ موضع شيءٌ أحبّ إليّ منك. أيها الملك، إذ نلتُك زوجًا، فقد تحقّقت جميع أمانيي.»

Word by Word

• कलावती: Kalāvatī
• कलावती: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कलावती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Main verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• जीवितेश: O lord of (my) life
• जीवितेश: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: जीवित + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘lord of my life’)

• न: not
• न: Sambandha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• मे: for me/of me
• मे: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी (Genitive/Dative), एकवचन; enclitic form

• त्वत्तः: than you/from you
• त्वत्तः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• किंचित्: anything
• किंचित्: Karta (Logical subject of ‘is’)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अनिश्चित-प्रयोग (indefinite ‘anything’)

• प्रियतरम्: dearer
• प्रियतरम्: Karta (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तुलनात्मक (comparative)

• क्वचित्: ever/anywhere
• क्वचित्: Adhikarana (Adverbial locus)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: देश/काल-अव्यय (adverb: ‘ever/anywhere’)

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन

• आसाद्य: having attained
• आसाद्य: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + सद् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), ‘having attained/met’

• पतिम्: as husband
• पतिम्: Karma (Object complement)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• प्राप्ताः: have been attained
• प्राप्ताः: Kriya (Predicate participle)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; used predicatively (‘have been obtained/attained’)

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• मनोरथाः: wishes/desires
• मनोरथाः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: मनोरथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Speaker

Kalāvatī

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages

Visual Art Cues

Scene: Kalāvatī speaks softly to the king, hands folded or gently extended, eyes steady with affection; the king listens, surrounded by courtly splendor.

Characters & Entities

• Kalāvatī
• King

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Gratitude and steadfast affection within gṛhastha-dharma are praised as virtues that stabilize righteous life.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the broader setting is Kāśī Khaṇḍa, associated with Vārāṇasī’s sanctity.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse focuses on relational dharma and heartfelt speech.