Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 73

अन्यत्र तीर्थ सलिले पतितोद्विजन्मा देवादिभावमयते न तथा तु काश्याम् । चित्रं यदत्र पतितः पुनरुत्थितिं न प्राप्नोति पुल्कसजनोपि किमग्र जन्मा

anyatra tīrtha salile patitodvijanmā devādibhāvamayate na tathā tu kāśyām | citraṃ yadatra patitaḥ punarutthitiṃ na prāpnoti pulkasajanopi kimagra janmā

في غير كاشي، قد يسقط ذو الولادتين في ماء تيرثا ثم ينهض إلى مقاماتٍ إلهية؛ أمّا في كاشي فليس الأمر كذلك. يا للعجب: من يسقط هنا لا ينال قيامًا دنيويًا من جديد؛ فإذا كان حتى المولود من طبقة البولكسا يُعتَق، فكيف بمن هو أرفع مولدًا؟

anyatraelsewhere
anyatra:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootanya (प्रातिपदिक) + tra (अव्यय-प्रत्यय)
Formअव्यय (स्थानवाचक-अव्यय/adverb of place)
tīrthain a sacred ford/place
tīrtha:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Roottīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; (salile इत्यनेन सह) स्थाननिर्देशः
salilein water
salile:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootsalila (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
patitaḥfallen (into)
patitaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootpat (धातु) + kta (क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; (odvijanmā इत्यस्य विशेषणम्)
dvijanmāa twice-born (Brahmin etc.)
dvijanmā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootdvi (प्रातिपदिक) + janman (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (द्विजन्मा = द्विजः जन्म यस्य/द्विजः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
devādi-bhāvamthe state of being a god etc.
devādi-bhāvam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक) + ādi (अव्यय/प्रातिपदिक) + bhāva (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (देव-आदि-भावः); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
āyateattains
āyate:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rooti (धातु) उपसर्ग-आ + ya (य)
Formलट् (Present/वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; (अर्थे: प्राप्नोति/गच्छति)
nanot
na:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (न)
Formअव्यय (निषेध/negation particle)
tathāso/likewise
tathā:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय (रीतिवाचक/adverb of manner)
tubut
tu:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय (विरोध/contrast particle)
kāśyāmin Kāśī (Vārāṇasī)
kāśyām:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootkāśī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
citramwonder (strange!)
citram:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootcitra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विस्मयार्थक-प्रयोग (exclamatory)
yatthat/which
yat:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)
atrahere
atra:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootatra (अव्यय)
Formअव्यय (स्थानवाचक/adverb of place)
patitaḥhaving fallen
patitaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootpat (धातु) + kta (क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (अन्तर्निहितः कर्ता)
punaragain
punar:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootpunar (अव्यय)
Formअव्यय (पुनरावृत्तिवाचक/adverb)
utthitimrising up/return (to higher state)
utthitim:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootutthiti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
nanot
na:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formअव्यय (निषेध)
prāpnotiattains
prāpnoti:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootāp (धातु) उपसर्ग-प्र + लट्
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
pulkasa-janaḥa Pulkaśa person (outcaste)
pulkasa-janaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootpulkasa (प्रातिपदिक) + jana (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (पुल्कसानां जनः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
apieven
api:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय/अपि = even/also)
kimwhat then?/how much more?
kim:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रश्नार्थक (interrogative particle)
agra-janmāone of noble birth
agra-janmā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootagra (प्रातिपदिक) + janman (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (अग्रजन्मा = श्रेष्ठजन्मा/उत्तमजन्मा); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Listener: null

Scene: A pilgrim at Kāśī’s ghāṭa slips into sacred waters; above, Śiva’s unseen grace is implied, while the city’s luminous aura signifies release from rebirth; figures of diverse communities stand equally within the kṣetra’s sanctity.

K
Kāśī
T
tīrtha

FAQs

Kāśī is presented as a place where saṃsāric return is cut off—its liberating power surpasses ordinary tīrtha merits and transcends social birth distinctions.

Kāśī (Vārāṇasī), described as uniquely preventing ‘return’ (punar-utthiti), i.e., rebirth.

Falling/immersion in tīrtha waters is mentioned comparatively; no new prescription is given beyond highlighting Kāśī’s exceptional status.