Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 3

Devanagari script

दानं वाऽथ व्रतंवाऽथ मंत्रःस्तोत्रजपोऽथवा । तीर्थांतराभिषेको वा देवतोपासनं तु वा

Transliteration

dānaṃ vā'tha vrataṃvā'tha maṃtraḥstotrajapo'thavā | tīrthāṃtarābhiṣeko vā devatopāsanaṃ tu vā

Translation

أهو بالعطاء المقدّس (دانا)، أم بنذرٍ تعبّدي (فرَتا)، أم بترديد المانترا وترتيل الأناشيد؛ أم بالاغتسال في تيرثا أخرى؛ أم بعبادة إلهٍ—بممارسة من هذا القبيل؟

Word by Word

• दानम्: gift/charity
• दानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: √दा (धातु) + ल्युट् → दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• वा: or
• वा: Sambandha (Alternative)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक अव्यय (disjunctive particle)

• अथ: then/and
• अथ: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तर/समुच्चयार्थक अव्यय (then/and)

• व्रतम्: vow/observance
• व्रतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• वा: or
• वा: Sambandha (Alternative)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक अव्यय (or)

• अथ: then/and
• अथ: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (and/then)

• मन्त्रः: mantra
• मन्त्रः: Karma (Item in list)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; (समासपूर्वपद)

• स्तोत्र: hymn
• स्तोत्र: Karma (Item in list)
• Type: Noun
• Root: स्तोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; समासपूर्वपद (as compound member)

• जपः: repetition/chanting
• जपः: Karma (Item in list)
• Type: Noun
• Root: √जप् (धातु) + घञ् → जप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; (समासान्तपद)

• अथवा: or else
• अथवा: Sambandha (Alternative)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ + वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक अव्यय (or else)

• तीर्थ: pilgrimage place
• तीर्थ: Qualifier
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; समासपूर्वपद

• अन्तर: other
• अन्तर: Qualifier
• Type: Adjective
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; समासपूर्वपद (meaning ‘other’)

• अभिषेकः: ablution/anointing at another tīrtha
• अभिषेकः: Karma (Item in list)
• Type: Noun
• Root: अभि-√सिच् (धातु) + घञ् → अभिषेक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; (तीर्थ-अन्तर-अभिषेकः = अन्यतीर्थे अभिषेकः)

• वा: or
• वा: Sambandha (Alternative)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक अव्यय (or)

• देवता: deity
• देवता: Qualifier
• Type: Noun
• Root: देवता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; समासपूर्वपद

• उपासनम्: worship of a deity
• उपासनम्: Karma (Item in list)
• Type: Noun
• Root: उप-√आस् (धातु) + ल्युट् → उपासन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; (देवतोपासनम् = देवतायाः उपासनम्)

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अवधारण/विरोधार्थक अव्यय (but/indeed)

• वा: or
• वा: Sambandha (Alternative)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक अव्यय (or)

Speaker

Agastya

Visual Art Cues

Scene: A questioning sage enumerates practices—charity, vows, japa, stotra, other tīrtha baths, deity worship—like a garland of options offered to the listener.

Characters & Entities

• Agastya
• Gaṅgā (contextual)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma recognizes multiple valid practices—charity, vows, mantra-japa, worship—that can convey tīrtha-like merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Gaṅgā remains the implied standard; other tīrthas are mentioned as possible substitutes (tīrthāntara).

What ritualistic prescription is mentioned?

Dāna, vrata, mantra/stotra-japa, tīrthāntara-abhiṣeka (bathing at other tīrthas), and devatā-upāsanā.