Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 15

Devanagari script

अप्रमेयमनाधारमविकारमनाकृति । निर्गुणं योगिगम्यं च सर्वव्याप्येककारणम्

Transliteration

aprameyamanādhāramavikāramanākṛti | nirguṇaṃ yogigamyaṃ ca sarvavyāpyekakāraṇam

Translation

هو غير قابل للقياس، بلا سند، غير متحوّل ولا صورة له؛ منزَّه عن الغونات، يُدركه اليوغيون—ساريًا في كل شيء، وهو العلّة الواحدة لكلّ ما يكون.

Word by Word

• अप्रमेयम्: immeasurable
• अप्रमेयम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ- (निषेध) + प्रमेय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; नञ्-तत्पुरुषः

• अनाधारम्: without support/basis
• अनाधारम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ- (निषेध) + आधार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; नञ्-तत्पुरुषः

• अविकारम्: unchanging
• अविकारम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ- (निषेध) + विकार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; नञ्-तत्पुरुषः

• अनाकृति: formless
• अनाकृति: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ- (निषेध) + आकृति (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; नञ्-तत्पुरुषः; पदरूपम् (अनाकृतिम्) छन्दोवशात्

• निर्गुणम्: without qualities
• निर्गुणम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर् (उपसर्ग) + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (गुण-रहितम्)

• योगिगम्यम्: attainable by yogins
• योगिगम्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: योगिन् (प्रातिपदिक) + गम् (धातु) + यत् (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (गम्य = attainable); षष्ठी-तत्पुरुषः (योगिनां गम्यम्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• सर्वव्याप्येककारणम्: the one all-pervading cause
• सर्वव्याप्येककारणम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + व्यापिन्/व्याप्य (प्रातिपदिक) + एक (प्रातिपदिक) + कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (सर्वव्यापि च एकं कारणं च)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta (Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrims/ṛṣis inquiring into Kāśī’s highest secret

Visual Art Cues

Scene: A yogin’s inner vision: the entire Kāśī panorama (temples, ghats, people) contained within a translucent cosmic silhouette, indicating sarvavyāpti; no fixed deity-form, only pervasive presence.

Characters & Entities

• Brahman
• Yogins

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Supreme is formless and attributeless, yet realizable through yogic insight as the all-pervading cause.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is the textual setting in the Kāśīkhaṇḍa, presenting the city as conducive to yogic realization.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated; the verse emphasizes yogic realization (sādhana) in principle.