Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 69

ये मुहूर्ताः क्षणा ये च या काष्ठा ये निमेषकाः । ऋते विष्णुस्मृतेर्यातास्तेषु मुष्टो यमेन सः

ye muhūrtāḥ kṣaṇā ye ca yā kāṣṭhā ye nimeṣakāḥ | ṛte viṣṇusmṛteryātāsteṣu muṣṭo yamena saḥ

كلُّ الأوقات—المُهورتا، واللحظات، والكاشثا، وحتى رمشة العين—التي تمضي بلا ذكرٍ لفيشنو؛ فبسبب تلك الأزمنة المهدورة يُقبَض على ذلك الإنسان بيد يَما.

येwhich/whatever
ये:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सम्बन्धि (relative)
मुहूर्ताःmuhūrtas (periods of time)
मुहूर्ताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
क्षणाःmoments
क्षणाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
येwhich
ये:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन (पुनरुक्त-सम्बन्धि)
and
:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
याwhich
या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘काष्ठा’ इत्यस्य सम्बन्धि
काष्ठाkāṣṭhā (a time-unit)
काष्ठा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकाष्ठा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (कालमान-विशेषः)
येwhich
ये:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘निमेषकाः’ इत्यस्य सम्बन्धि
निमेषकाःblinks/instants (nimeṣas)
निमेषकाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनिमेषक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
ऋतेwithout (except)
ऋते:
Apadana (Separation/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootऋते (अव्यय)
Formअव्यय (अपवाद/वर्जनार्थक उपपद); ‘without/except’ (सप्तमी/पञ्चमी-समर्थ)
विष्णुस्मृतेःof remembrance of Viṣṇu
विष्णुस्मृतेः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootविष्णु + स्मृति (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (विष्णोः स्मृतिः); स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; ‘ऋते’ इत्यस्य उपपद-सम्बन्धः
याताःspent/gone
याताः:
Kriya (Participial predicate/क्रियाविशेष)
TypeVerb
Rootया (धातु) + त (क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘gone/spent’
तेषुin/among those
तेषु:
Adhikarana (Location/विषयाधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन
मुष्टःa blow/punishment
मुष्टः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुष्ट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अर्थे—दण्ड/प्रहारः (punishment/blow)
यमेनby Yama
यमेन:
Karana (Instrument/Agent-in-passive)
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन (करण/कर्तृ-करणभाव)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Viṣṇu-smṛti (remembrance) as the supreme inner tīrtha

Type: kshetra

Scene: A person distracted as grains of sand fall through an hourglass; each grain labeled as kṣaṇa/nimeṣa. In the background, Yama’s noose tightens around wasted time, while a radiant Viṣṇu-name (Hari-nāma) forms a protective circle when remembered.

V
Viṣṇu-smṛti
Y
Yama

FAQs

Time becomes spiritually fruitful through Viṣṇu-smaraṇa; neglect of remembrance is depicted as leading to bondage and fear.

No specific tirtha is named; the verse teaches a universal discipline of remembrance within the Kāśīkhaṇḍa.

Continuous smṛti/smaraṇa of Viṣṇu—making every unit of time an act of devotion.