Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 14
Devanagari script
भूत्वा राजकुमारोपि नालंकुर्या ममोदरम् । सुकुक्षिजममुं पश्य त्वमुत्तममनुत्तमम्
Transliteration
bhūtvā rājakumāropi nālaṃkuryā mamodaram | sukukṣijamamuṃ paśya tvamuttamamanuttamam
Translation
«وإن كنتَ أميرًا، فلستَ أهلًا لأن تُزيّن حجري. فانظر إلى هذا أُتَّمَ (Uttama)—الذي لا يُجارى—المولود من رحمي السعيد.»
Word by Word
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial to main verb/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया (prior action)
राजकुमारःthe prince
राजकुमारः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootराजकुमार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः राज्ञः कुमारः (षष्ठी-तत्पुरुष)
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), समुच्चय/अपि-अर्थे ‘also/even’
नnot
न:
Pratiṣedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation particle)
अलंकुर्यात्should adorn
अलंकुर्यात्:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootअलंकृ (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
ममmy
मम:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
उदरम्belly/abdomen
उदरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootउदर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
सुकुक्षिजम्well-born (from a good womb)
सुकुक्षिजम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier of ‘अमुं’/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु + कुक्षिज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः सु (उपसर्ग/अव्यय) + कुक्षिज ‘good-born-from-the-womb’ (विशेषण-समास)
अमुम्this one/him
अमुम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम
पश्यsee/look
पश्य:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपद
त्वम्you
त्वम्:
Sambodhyābhāsa/Karta (Addressed subject/सम्बोधनार्थ-कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
उत्तमम्excellent
उत्तमम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (अमुं प्रति)
अनुत्तमम्unsurpassed
अनुत्तमम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनुत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (अमुं प्रति)
Speaker
Skanda (narrating); direct speech: Suruci
Visual Art Cues
Scene: In the royal court, Suruci rejects the prince from her lap, pointing to her own child ‘Uttama’; the slight is public and sharp.
Characters & Entities
S
SuruciD
DhruvaU
UttamaFAQs
Pride in birth and favoritism are shown as unstable measures of worth; the Purāṇic arc will elevate steadfast devotion above such claims.
Not mentioned in this verse; the larger Kāśīkhaṇḍa celebrates Kāśī as the supreme tīrtha-field.
None; it is narrative dialogue.