Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 66

Devanagari script

षण्मासं नियताहारो ध्यायन्विश्वेश्वरीमिह । चंद्रेश्वरार्चनायातान्सिद्धान्पश्यति सोऽग्रगान्

Transliteration

ṣaṇmāsaṃ niyatāhāro dhyāyanviśveśvarīmiha | caṃdreśvarārcanāyātānsiddhānpaśyati so'gragān

Translation

من يلتزم ستةَ أشهرٍ بطعامٍ منضبطٍ ويتأمّل هنا في ڤيشڤيشڤري، يرى السِّدها الأوائل إذ يأتون لعبادة تشاندريشفرا.

Word by Word

• षण्-मासम्: for six months
• षण्-मासम्: Kāla-adhikarana (Temporal extent)
• Type: Noun
• Root: षण् (संख्या/प्रातिपदिक) + मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; द्विगुसमासः (संख्यापूर्वकः)

• नियत-आहारः: one with regulated diet
• नियत-आहारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नियत (कृदन्त/प्रातिपदिक) + आहार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; षष्ठी/कर्मधारय-प्रायः तत्पुरुषः (नियतः आहारः यस्य)

• ध्यायन्: meditating
• ध्यायन्: Karta (Agent as participle)
• Type: Verb
• Root: ध्यै (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्तः (शतृ/Present active participle), परस्मैपदी; प्रथमा एकवचनम्, पुंलिङ्गे (agreeing with subject)

• विश्वेश्वरीम्: Viśveśvarī (the Goddess)
• विश्वेश्वरीम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विश्वेश्वरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्

• इह: here
• इह: Adhikarana (Locative sense)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (adverb: here)

• चन्द्रेश्वर-अर्चन-आयातान्: who have come for the worship of Candreśvara
• चन्द्रेश्वर-अर्चन-आयातान्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: चन्द्रेश्वर (प्रातिपदिक) + अर्चन (प्रातिपदिक) + आ-या (धातु)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), बहुवचनम्; भूतकृदन्तः (क्त/PPP) ‘आयात’ = आगत; तत्पुरुषसमासः: चन्द्रेश्वरस्य अर्चनाय आयाताः

• सिद्धान्: siddhas
• सिद्धान्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), बहुवचनम्

• पश्यति: sees
• पश्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्; प्रथम-पुरुषः (3rd), एकवचनम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; सर्वनाम

• अग्र-गान्: those who go in front / foremost ones
• अग्र-गान्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अग्र (प्रातिपदिक) + ग (धातु/प्रातिपदिक ‘ग’ from √गम्, agent-noun)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), बहुवचनम्; तत्पुरुषः: अग्रे गच्छन्ति इति

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Candreśvara (liṅga) and Viśveśvarī upāsanā-sthāna in Kāśī

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Inquirer within Kāśī-māhātmya narrative (not specified in excerpt)

Visual Art Cues

Scene: A sādhaka seated in meditation with controlled diet and simple attire, while a procession of radiant siddhas approaches the Candreśvara liṅga for worship; the Goddess Viśveśvarī is envisioned above or within the heart-lotus.

Characters & Entities

• Viśveśvarī
• Candreśvara
• Siddhas
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sustained discipline and devotion in Kāśī refines perception, enabling darśana of subtle perfected beings and deeper sacred realities.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Candreśvara locus and the Viśveśvarī-centered sacred space within Kāśī are implied as the setting of this sādhana.

What ritualistic prescription is mentioned?

A six-month practice of regulated diet (niyatāhāra) and meditation on Viśveśvarī, leading to witnessing Siddhas arriving for Candreśvara arcana.