Home›Skanda Purana›Kashi Khanda›Purva Ardha›Adhyaya 1›Shloka 2
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 2

Devanagari script

भूमिष्ठापि न यात्रभूस्त्रिदिवतोप्युच्चैरधःस्थापि या या बद्धा भुवि मुक्तिदास्युरमृतं यस्यां मृता जंतवः । या नित्यं त्रिजगत्पवित्रतटिनी तीरे सुरैः सेव्यते सा काशी त्रिपुरारिराजनगरी पायादपायाज्जगत्

Transliteration

bhūmiṣṭhāpi na yātrabhūstridivatopyuccairadhaḥsthāpi yā yā baddhā bhuvi muktidāsyuramṛtaṃ yasyāṃ mṛtā jaṃtavaḥ | yā nityaṃ trijagatpavitrataṭinī tīre suraiḥ sevyate sā kāśī tripurārirājanagarī pāyādapāyājjagat

Translation

مع أنّها قائمة على الأرض فليست موضعًا أرضيًّا محضًا؛ ومع أنّها أسمى من السماء فقد وُضِعت هنا في متناول السالكين. المقيّدون بأغلال الدنيا يصيرون فيها واهبي الخلاص، ومن يموت فيها ينال الخلود. تُخدَم أبدًا من الآلهة على ضفاف النهر المطهِّر للعوالم الثلاثة؛ فلتَحْمِ كاشي—المدينةُ الملكيّة لتريبوراري (شيفا)—العالَمَ من النوازل.

Word by Word
भूमिष्ठाsituated on the earth
भूमिष्ठा:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootभूमि + स्थ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुष (भूमौ स्थिता)
अपिeven though
अपि:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपवादबोधक अव्यय (particle: even/also)
नnot
न:
Sambandha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation)
यात्रभूःa place of pilgrimage
यात्रभूः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयात्रा + भू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (यात्रायाः भूः = यात्रा-भूमिः)
त्रिदिवताby/like heaven
त्रिदिवता:
Karana (Instrument/Means)
TypeNoun
Rootत्रिदिव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; (अर्थे) ‘स्वर्गेण/स्वर्गवत्’
अपिeven though
अपि:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपवादबोधक अव्यय
उच्चैःhigh, aloft
उच्चैः:
Adhikarana (Manner/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootउच्चैः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण अव्यय (adverb)
अधःस्थाsituated below
अधःस्था:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअधः + स्थ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाव/तत्पुरुषार्थे (अधः स्थिता)
अपिeven though
अपि:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपवादबोधक अव्यय
याwhich (she)
या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)
याwhich indeed
या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्ति-बल (emphatic repetition)
बद्धाis bound/connected
बद्धा:
Kriya (Predicative)
TypeVerb
Rootबन्ध् (धातु) → बद्ध (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
Formभूतकालिक क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (अर्थतः) ‘स्थित/निबद्धा’
भुविon earth
भुवि:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक: भुव्/भू)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
मुक्तिदास्युःgiver of liberation
मुक्तिदास्युः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुक्ति + दास्यु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (मुक्तिं दास्युः = मुक्तिदात्री)
अमृतम्immortality/nectar
अमृतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
यस्याम्in which
यस्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative)
मृताःdead
मृताः:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootमृ (धातु) → मृत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘मृत’ = dead
जन्तवःcreatures, beings
जन्तवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजन्तु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
याwhich (she)
या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
नित्यम्always
नित्यम्:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formकालवाचक क्रियाविशेषण (adverb: always)
त्रिजगत्पवित्रतटिनीthe river that purifies the three worlds
त्रिजगत्पवित्रतटिनी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रि + जगत् + पवित्र + तटिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष: त्रिजगतः पवित्रा तटिनी
तीरेon the bank
तीरे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
सुरैःby the gods
सुरैः:
Karana (Agent-Instrument/Means)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
सेव्यतेis served/worshipped
सेव्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसेव् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (Passive)
साthat (she)
सा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
काशीKāśī (Vārāṇasī)
काशी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकाशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
त्रिपुरारिराजनगरीthe royal city of Tripurāri (Śiva)
त्रिपुरारिराजनगरी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रिपुरारि + राजनगरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (त्रिपुरारिणः राजनगरी)
पायात्may (she) protect
पायात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative/benedictive sense), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; आशीर्लिङर्थे (may she protect)
अपायात्from danger, from harm
अपायात्:
Apadana (Source/Separation)
TypeNoun
Rootअपाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन
जगत्the world
जगत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
Speaker

Narrator/Compiler (Kāśī-stuti at the opening)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Panoramic Kāśī: stepped ghāṭs descending to Gaṅgā, gods (deva-s) offering worship on the riverbank, Śiva as Tripurāri presiding over the city like a luminous guardian; a subtle aura suggests ‘earth yet beyond heaven’.

Characters & Entities
K
Kāśī (Vārāṇasī)
T
Tripurāri (Śiva)
G
Gaṅgā
D
Devas

FAQs

Kāśī is portrayed as a uniquely accessible gateway to mokṣa, where even death becomes a passage to immortality.

Kāśī (Vārāṇasī), especially the Gaṅgā’s purifying riverbank within the sacred city.

No direct prescription; the verse emphasizes devotional service by gods and the salvific power associated with residing/dying in Kāśī.

←Previous Verse
Next Verse→