Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 5

Devanagari script

उन्ममाथ रथं चापि तं बाणैर्हृद्यताडयत् । स भग्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः

Transliteration

unmamātha rathaṃ cāpi taṃ bāṇairhṛdyatāḍayat | sa bhagnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ

Translation

وحطّمت مركبته أيضًا، وأصابته بالسهام في صدره. وقد انكسر قوسه، وتهدّم مركبه، وقُتلت خيوله وسائقه، فبقي عاجزًا لا حيلة له.

Word by Word

• उन्ममाथ: shook/overturned
• उन्ममाथ: Kriya (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: मथ् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्ग: उत्

• रथम्: the chariot
• रथम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (pronoun)

• बाणैः: with arrows
• बाणैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: बाण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन

• हृदि: in the heart
• हृदि: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

• अताडयत्: struck
• अताडयत्: Kriya (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: ताड् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्ग: आ (आताडयत्)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (pronoun)

• भग्नधन्वा: with broken bow
• भग्नधन्वा: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भग्न (कृदन्त, √भञ्ज्) + धन्वन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि: यस्य धनुः भग्नम् (whose bow is broken)

• विरथः: without a chariot
• विरथः: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विरथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि: विगतः रथः यस्य (chariotless)

• हताश्वः: whose horses were killed
• हताश्वः: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हत (कृदन्त, √हन्) + अश्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि: हताः अश्वाः यस्य (whose horses are slain)

• हतसारथिः: whose charioteer was killed
• हतसारथिः: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हत (कृदन्त, √हन्) + सारथि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि: हतः सारथिः यस्य (whose charioteer is slain)

Speaker

Sūta (contextual deduction)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Setukṣetra (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Arrows strike Caṇḍakopa’s chest; chariot splinters; the asura stands ‘viratha’—bow broken, horses and charioteer down—while Ambikā remains poised, lion steady.

Characters & Entities

• Ambikā (Devī)
• Caṇḍakopa (implied continuation)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Adharma loses strength when pride and power-symbols are dismantled; Devī’s arrows restore moral order by striking at the ‘heart’ of wrongdoing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Setu-kṣetra is the narrative setting; the māhātmya frames the region as protected by the Goddess and thus worthy of pilgrimage.

What ritualistic prescription is mentioned?

None is directly stated in this verse.