Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 34

Devanagari script

पूर्वासु पश्चिमांतासु त्रिषु दिक्षु तपोऽचरत् । प्रादुर्भूतमहा विघ्नस्तत्तद्दिक्षु स कौशिकः

Transliteration

pūrvāsu paścimāṃtāsu triṣu dikṣu tapo'carat | prādurbhūtamahā vighnastattaddikṣu sa kauśikaḥ

Translation

مارس كوشيكا (فيشفاميترا) التقشّف في ثلاث جهات—نحو الشرق وإلى أقصى الغرب؛ غير أنّ عوائق عظيمة كانت تظهر أمامه في كل جهة من تلك الجهات.

Word by Word

• पूर्वासु: in the eastern (directions)
• पूर्वासु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्वा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), बहुवचन; विशेषणम् (दिक्षु)

• पश्चिम-अन्तासु: in the western ends
• पश्चिम-अन्तासु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: पश्चिम (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), बहुवचन; समासः तत्पुरुषः (पश्चिमस्य अन्तः = western end); विशेषणम् (दिक्षु)

• त्रिषु: in three
• त्रिषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; संख्याविशेषणम् (दिक्षु)

• दिक्षु: in the directions
• दिक्षु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), बहुवचन

• तपः: austerity
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• अचरत्: he practiced/performed
• अचरत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √चर् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• प्रादुर्भूत-महा-विघ्नः: a great obstacle appeared
• प्रादुर्भूत-महा-विघ्नः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रादुर्भूत (कृदन्त; प्रादुस् + √भू धातु, क्त) + महा (प्रातिपदिक) + विघ्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; समासः कर्मधारयः (प्रादुर्भूतः महाविघ्नः = a great obstacle that appeared)

• तत्-तत्: in each respective
• तत्-तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, अव्ययीभाववत् पुनरुक्त-विशेषणम्; द्वितीया/सप्तमी-सामर्थ्ये ‘in each respective’ (दिक्षु इत्यस्य विशेषणम्)

• दिक्षु: in the directions
• दिक्षु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), बहुवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; सर्वनाम

• कौशिकः: Kauśika (Viśvāmitra)
• कौशिकः: Apposition (Samānādhikaraṇa/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कौशिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; गोत्र/पैत्रिक-नाम (epithet of Viśvāmitra)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Viśvāmitra performs austerities facing different directions; in each, a distinct ‘great obstacle’ appears—storm, temptation, fearsome apparition—yet he persists.

Characters & Entities

• Kauśika (Viśvāmitra)
• Vighna (obstacles)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Serious sādhana attracts tests; perseverance through vighnas is part of spiritual maturation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is specified; the emphasis is on the geography of directions as stages of austerity.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas as sustained practice; the verse highlights endurance amid obstacles rather than a formal rite.