Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 81

Devanagari script

क्लेशरूपाः कृष्णवर्णाः सर्वशास्त्रविशारदाः । बहुभुजो मानिनो दक्षा राग द्वेषोपवर्जिताः

Transliteration

kleśarūpāḥ kṛṣṇavarṇāḥ sarvaśāstraviśāradāḥ | bahubhujo mānino dakṣā rāga dveṣopavarjitāḥ

Translation

هم صورةُ الكرب، سُمرُ اللون، ومع ذلك حُذّاقٌ بكل الشاسترا؛ أقوياء كأن لهم أذرعًا كثيرة، معتدّون بأنفسهم، أكفاء، منزّهون عن الشهوة والبغضاء.

Word by Word

• क्लेशरूपाः: of afflictive nature
• क्लेशरूपाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्लेश + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (क्लेशरूपाः = having the form/nature of affliction)

• कृष्णवर्णाः: black-complexioned
• कृष्णवर्णाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृष्ण + वर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—कर्मधारय (कृष्णः वर्णः येषाम् = black-complexioned)

• सर्वशास्त्रविशारदाः: expert in all scriptures
• सर्वशास्त्रविशारदाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + शास्त्र + विशारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (सर्वेषु शास्त्रेषु विशारदाः = expert in all treatises)

• बहुभुजः: many-armed
• बहुभुजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: बहु + भुज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—कर्मधारय (बहवः भुजाः येषाम् = many-armed)

• मानिनः: proud; self-respecting
• मानिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मानिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• दक्षाः: capable; skilled
• दक्षाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• राग: attachment/passion
• राग: Hetu/Apadana (Source/Reason; in compound sense)
• Type: Noun
• Root: राग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (समुच्चित-द्वन्द्वार्थे प्रथमपदम्)

• द्वेषोपवर्जिताः: free from hatred (and attachment)
• द्वेषोपवर्जिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: द्वेष + उपवर्जित (कृदन्त; उप-√वृज्/√वर्ज्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (द्वेषेण/द्वेषात् उपवर्जिताः = free from hatred; contextually with previous word: free from attachment and hatred)

Speaker

Unspecified (contextual narrator within Dharmāraṇyakhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya (region)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: nṛpa (king)

Visual Art Cues

Scene: A striking tableau of powerful, dark-complexioned figures with multiple arms (symbolic of might), holding scrolls and weapons; their faces show stern self-regard, suggesting capability mixed with menace.

Characters & Entities

• Śāstra
• Rāga
• Dveṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even with learning and capability, a troubling nature harms society; freedom from rāga-dveṣa is praised as a stabilizing virtue.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No holy site is mentioned; the verse focuses on traits and disposition.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the emphasis is on inner discipline—transcending attachment and aversion.