Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 65

Devanagari script

प्रसंगतः स्नानविधिं प्रवक्ष्यामि नृपोत्तमाः । विधिस्नानं यतः प्राहुः स्नाना च्छतगुणोत्तरम्

Transliteration

prasaṃgataḥ snānavidhiṃ pravakṣyāmi nṛpottamāḥ | vidhisnānaṃ yataḥ prāhuḥ snānā cchataguṇottaram

Translation

ولمّا سنحت المناسبة، أيها الملك الأفضل، سأبيّن لك سنّة الاغتسال على وجهها؛ فإنهم يقولون إن الغُسل المؤدّى وفق الحكم والآداب أسمى من مجرد الاستحمام بمئة ضعف.

Word by Word

• प्रसंगतः: incidentally, in due course
• प्रसंगतः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रसङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण), तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb): 'प्रसङ्गतः' = 'प्रसङ्गेन/प्रसङ्गात्' (incidentally/occasionally)

• स्नानविधिम्: the procedure of bathing
• स्नानविधिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक) + विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्नानस्य विधिः)

• प्रवक्ष्यामि: I shall explain
• प्रवक्ष्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
• Form: लृट् (भविष्यत्कालः), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्

• नृपोत्तमाः: O best of kings
• नृपोत्तमाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (सम्बोधनार्थे प्रथमा), बहुवचन; कर्मधारयः (उत्तमाः नृपाः)

• विधिस्नानम्: ritual/proper bathing
• विधिस्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विधि (प्रातिपदिक) + स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; तत्पुरुषः (विधिना स्नानम् / विधेः स्नानम्)

• यतः: because, since
• यतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: यत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (सम्बन्ध/हेतु-प्रदर्शक): 'यतः' = 'यस्मात् कारणात्' (because/for which reason)

• प्राहुः: they have said
• प्राहुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अह् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपदम्

• स्नानात्: than bathing (from bathing)
• स्नानात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन

• शतगुणोत्तरम्: hundredfold superior
• शतगुणोत्तरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शत (प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक) + उत्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (शतगुणैः उत्तरम् = hundredfold superior)

Speaker

Deductive (contextual narrator addressing 'nṛpottamāḥ'—best of kings)

Skanda Dialogue

Listener: Nṛpa-uttamāḥ (best of kings)

Visual Art Cues

Scene: A royal assembly in a forest hermitage setting: a sage-teacher begins to expound snāna-vidhi to attentive kings; ritual vessels, kuśa bundles, and a nearby waterbody suggest the forthcoming rite.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is strengthened by correct method: intention plus prescribed procedure amplifies spiritual merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is mentioned; the focus is on the correctness of the ritual method.

What ritualistic prescription is mentioned?

An announcement of teaching the formal bathing procedure (snāna-vidhi), asserting that rule-based bathing yields far greater merit.