Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 5

Devanagari script

स्थानाचारान्कुलाचारानधिदेव्याश्च भाषितान् । धर्मशास्त्रस्थितं सर्वं काजेशैरुदितं च यत्

Transliteration

sthānācārānkulācārānadhidevyāśca bhāṣitān | dharmaśāstrasthitaṃ sarvaṃ kājeśairuditaṃ ca yat

Translation

اتّبعوا عادات الموضع وعادات العشيرة، وكذلك ما نطقت به الإلهة الحارسة؛ وكلَّ ما استقرّ في كتب الدهرما (Dharmaśāstra)، وما أعلنه أيضًا أهلُ السلطة (kājeśas).

Word by Word

• स्थानाचारान्: customs of places
• स्थानाचारान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थानाचार (प्रातिपदिक; स्थान + आचार)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (स्थानस्य आचाराः)

• कुलाचारान्: family customs
• कुलाचारान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुलाचार (प्रातिपदिक; कुल + आचार)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (कुलस्य आचाराः)

• अधिदेव्याः: presiding goddesses
• अधिदेव्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अधिदेवी (प्रातिपदिक; अधि + देवी)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• भाषितान्: spoken/uttered
• भाषितान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भाष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (आचारान्)

• धर्मशास्त्रस्थितम्: established in the dharmaśāstras
• धर्मशास्त्रस्थितम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: धर्मशास्त्रस्थित (प्रातिपदिक; धर्मशास्त्र + स्थित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः सप्तमी-तत्पुरुष (धर्मशास्त्रे स्थितम्)

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (धर्मशास्त्रस्थितम्)

• काजेशैः: by the kājeśas (a group/title)
• काजेशैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: काजेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन

• उदितम्: said/declared
• उदितम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वद्/उद्-वद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (सर्वम्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• यत्: which/that which
• यत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative pronoun)

Speaker

Brahmā

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A forest-assembly of elders and brāhmaṇas reciting dharma: palm-leaf texts open, a shrine of the presiding goddess nearby; pilgrims listening, hands folded, as local and śāstric rules are proclaimed.

Characters & Entities

• Adhidevī (presiding goddess)
• Dharmaśāstra
• Sthānācāra
• Kulācāra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma integrates scripture (Dharmaśāstra) with living tradition—local and familial customs—when aligned with sacred authority.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the verse speaks generally of local custom (sthānācāra), implying place-based dharma without naming a pilgrimage site.

What ritualistic prescription is mentioned?

No single ritual is prescribed; it endorses adherence to Dharmaśāstra along with sanctioned local and clan observances.