Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 40

Devanagari script

ईश्वर उवाच । अनेन तपसा धर्म संतुष्टं मम मानसम् । वरं ब्रूहि वरं ब्रूहि वरं ब्रूहीत्युवाच ह

Transliteration

īśvara uvāca | anena tapasā dharma saṃtuṣṭaṃ mama mānasam | varaṃ brūhi varaṃ brūhi varaṃ brūhītyuvāca ha

Translation

قال إيشڤارا: «يا دَرما، بهذه التقشّفات قد رضي قلبي تمام الرضا. انطق بالنعمة—انطق بالنعمة؛ أعلِن النعمة التي ترغب فيها»، هكذا قال.

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Lord)
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अनेन: by this
• अनेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (सन्दर्भे), तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• धर्म: O Dharma
• धर्म: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• संतुष्टम्: satisfied/pleased
• संतुष्टम्: Karta (Predicate adjective to mānasam)
• Type: Adjective
• Root: सम् + तुष् (धातु) + क्त
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP used adjectivally), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (मम मानसम् इति विशेष्ये)

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• मानसम्: mind/heart
• मानसम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मानस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• वरम्: a boon
• वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• ब्रूहि: tell (me)
• ब्रूहि: Kriya (Command/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• वरम्: a boon
• वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ब्रूहि: tell
• ब्रूहि: Kriya (Command/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लोट्-लकार, मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वरम्: a boon
• वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ब्रूहि: tell
• ब्रूहि: Kriya (Command/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लोट्-लकार, मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ह: indeed
• ह: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic particle)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dharma

Visual Art Cues

Scene: Īśvara addresses Dharma with warmth and authority, declaring his heart satisfied by Dharma’s tapas and inviting him to ask for a boon—an intimate darśana moment in a forest clearing.

Characters & Entities

• Śiva (Īśvara)
• Dharma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas performed in alignment with Dharma pleases the Lord and ripens into divine grace (vara-pradāna).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya is the implied sacred setting, though no distinct tirtha name is stated in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity) is praised as the means of spiritual attainment, but no specific vrata or rite is detailed here.