Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 100

Devanagari script

वेदाध्ययनशीलाश्च परच्छिद्रैकदर्शिनः । सामर्षा लौल्यतो हीना द्वेषिणः कुटिलास्तथा

Transliteration

vedādhyayanaśīlāśca paracchidraikadarśinaḥ | sāmarṣā laulyato hīnā dveṣiṇaḥ kuṭilāstathā

Translation

هم مواظبون على تلاوة الفيدا ودراستها، غير أنهم لا يرون إلا عيوب الآخرين؛ حاقدون، غير متقلّبين، ومع ذلك مبغضون ملتَوون.

Word by Word

• वेदाध्ययनशीलाः: habitually engaged in Vedic study
• वेदाध्ययनशीलाः: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: वेद (प्रातिपदिक) + अध्ययन (प्रातिपदिक) + शील (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; समासः (तत्पुरुषः) ‘वेद-अध्ययन-शील’

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• परच्छिद्रैकदर्शिनः: seeing only others’ faults
• परच्छिद्रैकदर्शिनः: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक) + छिद्र (प्रातिपदिक) + एक (प्रातिपदिक) + दर्शिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; समासः (तत्पुरुषः) ‘पर-छिद्र-एक-दर्शिन्’

• सामर्षाः: resentful/with anger
• सामर्षाः: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: सामर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम्

• लौल्यतः: from fickleness/greediness
• लौल्यतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: लौल्यम् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग-प्रातिपदिकात्, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative), एकवचनम्; हेत्वर्थे (from/owing to fickleness)

• हीनाः: devoid (of)
• हीनाः: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: हीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम्

• द्वेषिणः: hating/hostile
• द्वेषिणः: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: द्वेषिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम्

• कुटिलाः: crooked/deceitful
• कुटिलाः: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: कुटिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम्

• तथा: likewise/also
• तथा: Prakāra (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (adverb)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic teacher addressing a king; exact speaker not in snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A contrast tableau: learned brāhmaṇas reciting Veda with sacred fires nearby, yet their faces show suspicion and disdain as they point at others’ flaws; the teacher’s gaze is admonishing.

Characters & Entities

• Veda
• Adhyayana

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Scriptural learning without humility can degrade into fault-finding and malice; dharma requires inner rectitude.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha; it is a moral characterization within the Dharmāraṇya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it functions as ethical critique rather than ritual instruction.