Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 56

Devanagari script

तदा वै वायुपुत्रस्य स्मरणं क्रियतां द्विजाः । स्मृतमात्रो हनूमान्वै समागत्य करिष्यति

Transliteration

tadā vai vāyuputrasya smaraṇaṃ kriyatāṃ dvijāḥ | smṛtamātro hanūmānvai samāgatya kariṣyati

Translation

عندئذٍ، يا ذوي الميلادين، أقيموا ذكرَ ابن فايُو. فما إن يُذكَر هانومان حتى يأتي لا محالة ويُنجز ما يلزم.

Word by Word

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (then)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक/खल्वर्थक निपात (indeed)

• वायुपुत्रस्य: of the son of Vāyu (Hanumān)
• वायुपुत्रस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वायु (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (वायोः पुत्रः); पुंलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन

• स्मरणम्: remembrance
• स्मरणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्मरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; क्रियानाम (act of remembering)

• क्रियताम्: let it be done
• क्रियताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative), कर्मणि प्रयोग (passive); प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd sg): “let it be done”

• द्विजाः: O twice-born (brahmins)
• द्विजाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; संबोधनार्थे प्रयुक्तम् (vocative sense though form = nominative)

• स्मृतमात्रः: merely remembered (when remembered only)
• स्मृतमात्रः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्मृत (कृदन्त; स्मृ धातु, क्त) + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (स्मृतस्य मात्रः = only by being remembered/merely remembered); पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषण (हनूमान्)

• हनूमान्: Hanumān
• हनूमान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हनूमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• समागत्य: having come
• समागत्य: Purvakala-kriya (Gerund/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having come)

• करिष्यति: he will do; he will act
• करिष्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लृट्-लकार (simple future), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Rāmadeva (Śrī Rāma)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijas (brāhmaṇas)

Visual Art Cues

Scene: Brāhmaṇas with folded hands invoke Vāyuputra; Hanumān appears suddenly—towering, radiant, carrying a mace, eyes compassionate yet fierce, ready to act.

Characters & Entities

• Vāyuputra (Hanumān)
• Vāyu
• Dvijāḥ (brāhmaṇas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Remembrance (smaraṇa) of a dharmic protector like Hanumān is portrayed as an immediate spiritual refuge and aid.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Within Dharmāraṇya, the verse frames the region as safeguarded through devotion and divine assistance.

What ritualistic prescription is mentioned?

Smaraṇa (devotional remembrance) of Vāyuputra Hanumān is prescribed as the practical remedy.