Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 16

Devanagari script

चतुर्भुजो नरो भूत्वा वैकुण्ठे मोदते चिरम् । चर्मण्वतीं नमस्कृत्य अपः स्पृशति यो नरः

Transliteration

caturbhujo naro bhūtvā vaikuṇṭhe modate ciram | carmaṇvatīṃ namaskṛtya apaḥ spṛśati yo naraḥ

Translation

يصير ذا أربعة أذرع، ويفرح زمانًا طويلًا في فايكونثا. ومن انحنى إجلالًا لنهر تشَرْمَنڤَتِي المقدّس ثم لمس مياهه نال هذه الثمرة.

Word by Word

• चतुर्भुजः: four-armed
• चतुर्भुजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् + भुज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (चतुरः भुजाः यस्य)

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: Kriya-viseshana (Adverbial to main action)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive); ‘having become’

• वैकुण्ठे: in Vaikuṇṭha
• वैकुण्ठे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वैकुण्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• मोदते: rejoices
• मोदते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुद् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

• चिरम्: for a long time
• चिरम्: Kriya-viseshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: चिरम् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)

• चर्मण्वतीम्: (the river) Carmaṇvatī
• चर्मण्वतीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चर्मण्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; नदी/तीर्थ-नाम

• नमस्कृत्य: having bowed/saluted
• नमस्कृत्य: Kriya-viseshana (Adverbial to main action)
• Type: Verb
• Root: नमस् + कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive); ‘having saluted’

• अपः: waters
• अपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (अप्-शब्दः), द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन

• स्पृशति: touches
• स्पृशति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्पृश् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धक सर्वनाम (relative pronoun)

• नरः: (that) man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; यः-सम्बन्धी

Speaker

Sūta (deduced)

Characters & Entities

• Vaikuṇṭha
• Carmaṇvatī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Reverent approach to a sacred river—even beginning with salutation and touching the water—is extolled as a doorway to Viṣṇu’s realm.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Carmaṇvatī river tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Namaskāra (salutation) to the river and āpaḥ-sparśa (touching its waters), implying ritual purity and devotion.