Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 10

Devanagari script

यान्स्मृत्वा विविधैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः । तेषां प्रसादाद्वक्ष्येऽहं तीर्थानां फलमुत्तमम् । सर्वेषां च नियंतारं धर्मात्मानं प्रणम्य च

Transliteration

yānsmṛtvā vividhaiḥ pāpairmucyate nātra saṃśayaḥ | teṣāṃ prasādādvakṣye'haṃ tīrthānāṃ phalamuttamam | sarveṣāṃ ca niyaṃtāraṃ dharmātmānaṃ praṇamya ca

Translation

بذكرهم يتحرّر المرء من شتّى الآثام—لا ريب في ذلك. وبفضل نعمتهم سأعلن الثمرة العظمى لمواضع الحجّ المقدّسة (تيرثا)؛ ثم أنحني للربّ البارّ، ضابط الكلّ…

Word by Word

• यान्: whom
• यान्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम

• स्मृत्वा: having remembered
• स्मृत्वा: Kriya (Adverbial action/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund), ‘having remembered’

• विविधैः: various
• विविधैः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विविध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन; विशेषणम्

• पापैः: by/through sins
• पापैः: Hetu/Karana (Cause/Instrument/हेतु/करण)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन

• मुच्यते: is freed
• मुच्यते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation)

• अत्र: here/in this matter
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• संशयः: doubt
• संशयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन

• प्रसादात्: from (their) grace
• प्रसादात्: Apadana/Hetu (Source/Cause/अपादान)
• Type: Noun
• Root: प्रसाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन

• वक्ष्ये: I shall speak
• वक्ष्ये: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), उत्तम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; प्रथमपुरुषार्थे आत्मवाचक-सर्वनाम

• तीर्थानाम्: of pilgrim-places
• तीर्थानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन

• फलम्: fruit/result
• फलम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• उत्तमम्: supreme
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; विशेषणम्

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• नियन्तारम्: the controller
• नियन्तारम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नियन्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• धर्मात्मानम्: the righteous-souled one
• धर्मात्मानम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धर्म-आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; कर्मधारयः (धर्मः आत्मा यस्य)

• प्रणम्य: having bowed
• प्रणम्य: Kriya (Adverbial action/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: प्र-नम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund), ‘having bowed’

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

Speaker

Narrative voice (contextual; framed as the narrator introducing tīrtha-phala)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya (sectional focus)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (Naimiṣa assembly; implied)

Visual Art Cues

Scene: A narrator with palm-leaf manuscript raises his hand in vow-like gesture, indicating he will proclaim tīrtha fruits; above, a cluster of deities bestow grace; in the foreground, he bows to the all-controlling righteous Lord.

Characters & Entities

• Tīrtha (pilgrimage places)
• Dharma (as righteous lord/controller)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine remembrance (smaraṇa) and grace are presented as powerful means for purification, leading into the teaching on tīrtha merits.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse announces the topic—tīrtha fruits—without naming a particular site yet; the Dharmāraṇya tīrtha-field is the implied setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

Smaraṇa (remembering) and praṇāma (bowing) are emphasized as devotional acts preceding tīrtha discourse.