Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 5

Devanagari script

अभावे तु सहस्रस्य बाह्वोः षोडश षोडश । एकं शिखायां करयोर्द्वादश द्वादशैव हि

Transliteration

abhāve tu sahasrasya bāhvoḥ ṣoḍaśa ṣoḍaśa | ekaṃ śikhāyāṃ karayordvādaśa dvādaśaiva hi

Translation

فإن لم يتيسّر الألف، فليُلبَس ستّ عشرة وستّ عشرة على الذراعين؛ وواحدة على عُقدة الشعر في القمّة؛ واثنتا عشرة واثنتا عشرة على اليدين، حقًّا.

Word by Word

• अभावे: in the absence
• अभावे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; 'अभावे' = अभाव-स्थितौ

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपातः (particle), विरोध/विशेषार्थक

• सहस्रस्य: of a thousand
• सहस्रस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्

• बाह्वोः: on the two arms
• बाह्वोः: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी/सप्तमी-विभक्तिः (Genitive/Locative), द्विवचनम्; अत्र 'बाह्वोः' = बाह्वोः (on the two arms)

• षोडश: sixteen
• षोडश: Vishesana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: षोडश (संख्याशब्द/प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचकः, अव्ययवत् प्रयोगः; 'षोडश' = sixteen (count)

• षोडश: sixteen (each)
• षोडश: Vishesana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: षोडश (संख्याशब्द/प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचकः, पुनरुक्त्या वितरणार्थः (each)

• एकम्: one
• एकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एक (संख्याशब्द/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; गणनावाचक

• शिखायाम्: on the topknot
• शिखायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शिखा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्

• करयोः: on the two hands
• करयोः: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी/सप्तमी-विभक्तिः (Genitive/Locative), द्विवचनम्; अत्र 'करयोः' = on the two hands

• द्वादश: twelve
• द्वादश: Vishesana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वादश (संख्याशब्द/प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचकः, अव्ययवत् प्रयोगः

• द्वादश: twelve (each)
• द्वादश: Vishesana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वादश (संख्याशब्द/प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचकः, पुनरुक्त्या वितरणार्थः (each)

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपातः (particle), अवधारणार्थक (emphasis)

• हि: for/indeed
• हि: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपातः (particle), हेत्वर्थ/निश्चयार्थक

Speaker

Sūta (continued narration)

Visual Art Cues

Scene: A calm ascetic or householder devotee arranging rudrākṣa strands on arms, hands, and śikhā, seated near a small liṅga; emphasis on measured counts and ritual order.

Characters & Entities

• Rudrākṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is made practicable: when the ideal quantity is not possible, an alternative, structured observance is provided.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No holy place is referenced; the verse is a practical instruction for Rudrākṣa dhāraṇa.

What ritualistic prescription is mentioned?

A fallback count and placement of Rudrākṣas on arms, śikhā, and hands.