Mantra 6
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Āpaḥ (Waters)
Chandas: Yajus-style mixed cadence (predominantly Triṣṭubh-like cola)
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒प्स्वन्तर॒मृत॑म॒प्सु भे॑ष॒जम॒पामु॒त प्रश॑स्ति॒ष्वश्वा॒ भव॑त वा॒जिन॑: । देवी॑रापो॒ यो व॑ ऊ॒र्मिः प्रतू॑र्तिः क॒कुन्मा॑न् वाज॒सास्तेना॒यं वाज॑ᳪ सेत्
Transliteration
apsv ántar amṛ́tam apsú bheṣajám apā́m utá práśastiṣv áśvā bhavata vājínaḥ | devī́r ā́po yó va ūrmíḥ pratū́rtiḥ kakúnmān vājasā́s ténāyáṃ vā́jaṃ set
Translation
في المياه أمْرِتَا (amṛta)، وفي المياه شفاءٌ ودواء؛ وفي تسابيح المياه كونوا—يا أيّها الجياد—غالبين ظافرين. أيتها المياه الإلهيّة، إنّ تلك الموجة منكم—اندفاعكم إلى الأمام، وعلوّكم المتوَّج—بها ليفُز هذا الجواد بالجائزة (vāja).
Padapatha (Word Analysis)
अ॒प्सु । अ॒न्तः । अ॒मृत॑म् । अ॒प्सु । भे॒ष॒जम् । अ॒पाम् । उ॒त । प्रश॑स्तिषु । अश्वाः॑ । भव॑त । वा॒जिनः॑ । देवीः॑ । आपः॑ । यः । वः॑ । ऊ॒र्मिः । प्र॒तू॒र्तिः । क॒कुन्मा॑न् । वाज॒साः । तेन॑ । अ॒यम् । वाज॑म् । से॒त्
Word by Word
अप्सुin the waters
अप्सु:
अधिकारण
TypeNoun
Rootअप् (स्त्री. प्रातिपदिक)
अन्तरम्within; inner
अन्तरम्:
विशेषण (कर्म/अधिकारण-सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
ऋतम्truth; cosmic order
ऋतम्:
कर्म/विधेय
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
अप्सुin the waters
अप्सु:
अधिकारण
TypeNoun
Rootअप् (स्त्री. प्रातिपदिक)
भेषजम्medicine; remedy
भेषजम्:
कर्म/विधेय
TypeNoun
Rootभेषज (प्रातिपदिक)
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअप् (स्त्री. प्रातिपदिक)
उतand; also
उत:
समुच्चय/उपपद
TypeIndeclinable
Rootउत
प्रशस्तिषुin the praises; in the laudations
प्रशस्तिषु:
अधिकारण
TypeNoun
Rootप्रशस्ति (स्त्री. प्रातिपदिक)
अश्वाःhorses
अश्वाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअश्व (पुं. प्रातिपदिक)
भवतःyou two become / may you two be
भवतः:
क्रिया
TypeVerb
Rootभू (धातु)
वाजिनःswift; prize-winning
वाजिनः:
विशेषण (अश्वाः)
TypeAdjective
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक)
देवीःgoddesses
देवीः:
सम्बोधन/कर्म (सन्दर्भानुसार)
TypeNoun
Rootदेवी (स्त्री. प्रातिपदिक)
आपःwaters
आपः:
कर्तृ/सम्बोधन
TypeNoun
Rootअप् (स्त्री. प्रातिपदिक)
यःwho; which
यः:
कर्तृ (सापेक्ष)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
वःof you / to you
वः:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (सन्दर्भानुसार)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
ऊर्मिःwave; billow
ऊर्मिः:
कर्तृ/विधेय
TypeNoun
Rootऊर्मि (पुं. प्रातिपदिक)
प्रतूर्तिःimpelling; urging onward
प्रतूर्तिः:
विधेय/विशेषण
TypeNoun
Rootप्रतूर्ति (स्त्री. प्रातिपदिक)
ककुन्मान्crested; having a peak/ridge
ककुन्मान्:
विशेषण (ऊर्मिः)
TypeAdjective
Rootककुन्मन्त् (प्रातिपदिक)
वाजसात्from the winning of the prize
वाजसात्:
अपादान
TypeNoun
Rootवाजसाति/वाजसात् (प्रातिपदिक; ‘वाज-प्राप्ति/विजय’)
तेनby that; with that
तेन:
करण
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
अयम्this
अयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
वाजम्prize; strength; food
वाजम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवाज (पुं. प्रातिपदिक)
सेत्may he/it set in place; may he/it win/secure
सेत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootसि/सा (धातु: ‘बन्धने/सेतौ’ → सेतुं/सेत्; वैदिक-रूप)
Entities Mentioned
Ā
Āpaḥ (Divine Waters)V
Vāja (Prize/Victory, as vājaśakti)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes