Mantra 24
Rishi: Ṛgvedic Apāṃ Napāt tradition (ritual attribution: Adhvaryu)
Devata: Agni (Apāṃ Napāt)
Chandas: Triṣṭubh-like cadence
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒ग्नेरनी॑कम॒प आ वि॑वेशा॒पां नपा॑त् प्रति॒रक्ष॑न्नसु॒र्य॒म् । दमे॑दमे स॒मिधं॑ यक्ष्यग्ने॒ प्रति॑ ते जि॒ह्वा घृ॒तमुच्च॑रण्य॒त् स्वाहा॑
Transliteration
agnér anī́kam apá ā́ viveśā́pāṃ nápāt pratirákṣann asúryam | dáme-dame samídhaṃ yakṣy agne práti te jihvā́ ghṛtám úc-caraṇyat svā́hā ||
Translation
يا أغني، إنَّ وجهكَ المتلألئ قد دخلَ المياه؛ أنتَ «أبام نَپات» (ابنُ المياه) تحرسُ من الظلمةِ التي لا شمسَ فيها. في كلِّ بيتٍ أَقِمْ عبادةَ الحطبِ المُوقِد (samidh)، يا أغني؛ ولتنهضْ منكَ اللسانُ لتلقى السمنَ المصفّى (ghṛta)—سْفاهَا!
Padapatha (Word Analysis)
अग्नेः । अनीकम् । अपः । आ । विवेश । अपाम् । नपात् । प्रति । रक्षन् । असुर्यम् । दमे-दमे । समिधम् । यक्षि । अग्ने । प्रति । ते । जिह्वा । घृतम् । उत्-चरण्यत् । स्वाहा ।
Word by Word
अग्नेःof Agni
अग्नेः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अनीकम्the face/front (radiance)
अनीकम्:
कर्म (गत्यर्थे ‘वि-विश्’)
TypeNoun
Rootअनीक (प्रातिपदिक)
अपःthe waters
अपः:
कर्म
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
आtowards, into
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग)
विवेशhas entered
विवेश:
कर्तृ (अग्नेर्-अनीकम्/अग्निः अभिप्रेतः)
TypeVerb
Rootविश् (धातु) + वि- (उपसर्ग)
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
नपात्the offspring/son (Apāṃ Napāt)
नपात्:
कर्तृ
TypeNoun
Rootनपात् (प्रातिपदिक)
प्रतिरक्षन्protecting, guarding
प्रतिरक्षन्:
कर्तृ (नपात्-विशेषणम्)
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु) + प्रति- (उपसर्ग)
असुर्यम्the non-sunlight (darkness), sunless (state)
असुर्यम्:
कर्म (प्रतिरक्षन्)
TypeAdjective
Rootअसुर्य (प्रातिपदिक)
दमेin the house
दमे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदम (प्रातिपदिक)
दमेin the house
दमे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदम (प्रातिपदिक)
समिधम्the kindling-stick, fuel
समिधम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसमिध् (प्रातिपदिक)
यक्षिworship/offer!
यक्षि:
कर्तृ (आह्वानः)
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
प्रतिtowards, in return
प्रति:
—
TypeIndeclinable
Rootप्रति (उपसर्ग/अव्यय)
तेto you/your
ते:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (अर्थानुसार)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
जिह्वाthe tongue (flame)
जिह्वा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootजिह्वा (प्रातिपदिक)
घृतम्ghee
घृतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक)
उच्चरण्यत्rose up, moved upward
उच्चरण्यत्:
क्रिया (जिह्वा-कर्तृ)
TypeVerb
Rootचर् (धातु) + उत्- (उपसर्ग)
स्वाहाsvāhā (hail!, offering-call)
स्वाहा:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात/अव्यय)
Entities Mentioned
A
AgniA
Apāṃ Napāt (Agni in the Waters)Ā
Āpaḥ (Waters)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes