Mantra 5
Rishi: As per manas-hymn transmission (anukramaṇī-variant)
Devata: Manas; also Vāc/Trayī indirectly
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
यस्मि॒न्नृच॒: साम॒ यजू॑ᳪषि॒ यस्मि॒न् प्रति॑ष्ठिता रथना॒भावि॑वा॒राः । यस्मिँ॑श्चि॒त्तᳪ सर्व॒मोतं॑ प्र॒जानां॒ तन्मे॒ मन॑: शि॒वस॑ङ्कल्पमस्तु
Transliteration
yásmin·nṛ́caḥ·sā́ma·yájūṃṣi·yásmin·prátiṣṭhitā·rathanā́bhau·ivá·arā́ḥ | yásmiṃś·cíttaṃ·sárvam·ótam·prajā́nāṃ·tán·me·máṇaḥ·śivá-saṅkalpam·astu
Translation
الذي فيه تُثبَّتُ أناشيدُ الرِّك (Ṛk) والسَّامان (Sāman) وصيغُ اليَجُس (Yajus)، كما تُثبَّتُ أسلاكُ العجلة في سُرَّتها؛ والذي فيه يَنسَجُ فكرُ الخلائق كلُّه—فليكن ذلك الذهنُ مني ذا قصدٍ ميمونٍ مبارك.
Padapatha (Word Analysis)
यस्मिन् । ऋचः । साम । यजूंषि । यस्मिन् । प्रतिष्ठिताः । रथनाभौ । इव । अराः । यस्मिन् । चित्तम् । सर्वम् । ओतम् । प्रजानाम् । तत् । मे । मनः । शिव-सङ्कल्पम् । अस्तु ।
Word by Word
यस्मिन्in which
यस्मिन्:
अधिकारण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ऋचःthe Ṛk-verses
ऋचः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootऋच् (प्रातिपदिक: ऋच्/ऋचा)
सामthe Sāman (chants)
साम:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसामन् (प्रातिपदिक)
यजूंषिthe Yajus-formulas
यजूंषि:
कर्तृ
TypeNoun
Rootयजुस् (प्रातिपदिक)
यस्मिन्in which
यस्मिन्:
अधिकारण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रतिष्ठिताःare established
प्रतिष्ठिताः:
कर्तृ
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootप्रति-√स्था (स्था धातु) → प्रतिष्ठित (कृदन्त-भूतकृदन्त)
रथनाभौthe two wheel-naves
रथनाभौ:
कर्तृ
TypeNoun
Rootरथनाभि (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव
अराःspokes
अराः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअर (प्रातिपदिक)
यस्मिन्in which
यस्मिन्:
अधिकारण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चित्तम्the mind (citta)
चित्तम्:
कर्तृ
TypeNoun
Rootचित्त (प्रातिपदिक; √चित्/√चिन्त् से व्युत्पन्न)
सर्वम्all (everything)
सर्वम्:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
ओतम्is woven/inserted
ओतम्:
कर्तृ
TypeParticiple (verbal adjective)
Root√वे/√वा (वयति/वेति) → ओत (कृदन्त-भूतकृदन्त)
प्रजानाम्of creatures/people
प्रजानाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
तत्that
तत्:
कर्म (अभिप्रेत-वस्तु)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मेmy
मे:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मनःmind
मनः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
शिवसङ्कल्पम्of auspicious resolve
शिवसङ्कल्पम्:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective (compound)
Rootशिव (प्रातिपदिक) + सङ्कल्प (प्रातिपदिक) (समास: कर्मधारय/बहुव्रीहि-भावार्थे; ‘शिवः सङ्कल्पः यस्य’)
अस्तुmay it be
अस्तु:
—
TypeVerb
Root√अस् (भू-सत्तायाम्)
Entities Mentioned
M
ManasV
Vāc (indirect)T
Trayī Vidyā (Ṛk–Sāma–Yajus)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes