Mantra 49
Rishi: Saptarṣi (collective archetype)
Devata: Ṛṣis / ritual order (implicit); often treated as connected to Viśve Devāḥ in liturgical catalogues
Chandas: Triṣṭubh/Jagatī mixed style (requires metrical verification)
Samhita Patha (Devanagari)
स॒हस्तो॑माः स॒हच्छ॑न्दस आ॒वृत॑: स॒हप्र॑मा॒ ऋष॑यः स॒प्त दै॑व्याः । पूर्वे॑षां॒ पन्था॑मनु॒दृश्य॒ धीरा॑ अ॒न्वाले॑भिरे र॒थ्यो न र॒श्मीन्
Transliteration
sahástomāḥ saháchandasa ā́vṛtaḥ sahápramā ṛ́ṣayaḥ saptá daivyāḥ | pū́rveṣāṃ pánthām anudṛ́śya dhī́rā anvā́lebhire rathyó ná raśmī́n ||
Translation
مقترنةٌ بالستوترات (أناشيد الثناء)، مقترنةٌ بالأوزان (تشاندس)، مُحاطةٌ ومُقَدَّرةٌ بمقياسٍ قويم؛ إنّ الرِّشيّات السبعة الإلهيين—أولئك الحكماء الثابتين—لمّا أبصروا سبيل الأوّلين، تمسّكوا به على الترتيب، كما يمسك سائقُ العربة باللُّجُم.
Padapatha (Word Analysis)
सह-स्तोमाः । सह-छन्दसः । आवृतः । सह-प्रमाः । ऋषयः । सप्त । दैव्याः । पूर्वेषाम् । पन्थाम् । अनु-दृश्य । धीराः । अनु-आलेभिरे । रथ्यः । न । रश्मीन्
Word by Word
सहस्तोमाःtogether-with-hymns (hymn-accompanied)
सहस्तोमाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसह-स्तोम (प्रातिपदिक) < स्तोम
सहच्छन्दसःtogether-with-meters
सहच्छन्दसः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसह-छन्दस् (प्रातिपदिक) < छन्दस्
आवृतःencompassed / surrounded
आवृतः:
Kartā
TypeParticiple
Rootआ-√वृ (वृञ् वरणे) → आवृत (कृदन्त, भूतकर्मणि/क्त)
सहप्रमाःtogether-with-measures/standards
सहप्रमाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसह-प्रमा (प्रातिपदिक) < प्रमा
ऋषयःseers
ऋषयः:
Kartā
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
सप्तseven
सप्त:
Kartā
TypeAdjective
Rootसप्तन् (संख्या)
दैव्याःdivine
दैव्याः:
Kartā
TypeAdjective
Rootदैव्य (प्रातिपदिक) < देव
पूर्वेषाम्of the former/earlier ones
पूर्वेषाम्:
Adhikaraṇa
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
पन्थाम्path
पन्थाम्:
Karma
TypeNoun
Rootपथिन्/पन्था (प्रातिपदिक)
अनुदृश्यhaving followed/observed
अनुदृश्य:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootअनु-√दृश् (दृशिर् प्रेक्षणे) → अनुदृश्य (क्त्वा/ल्यप् अव्ययकृदन्त)
धीराःsteadfast / wise
धीराः:
Kartā
TypeAdjective
Rootधीरा (प्रातिपदिक) < धीर
अन्वालेभिरेthey have grasped/laid hold (afterwards)
अन्वालेभिरे:
Kriyā
TypeVerb
Rootअनु-आ-√लभ् (लभँ प्राप्तौ/ग्रहणे) → अन्वालेभिरे (लिट्)
रथ्यःchariot(-men)/those of the chariot
रथ्यः:
Kartā
TypeNoun
Rootरथ्य (प्रातिपदिक) < रथ
नlike/as
न:
(सम्बन्धसूचकः)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
रश्मीन्reins
रश्मीन्:
Karma
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
S
Saptarṣi (the Seven Divine Seers)Ṛ
Ṛṣis / Brahmanical order (implicit)V
Viśve Devāḥ (often associated in catalogues, implicit)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes