Mantra 45
Rishi: Vedic seer-lineage associated with Dyāvāpṛthivī hymns (RV parallels); Śukla transmission via Mādhyandina
Devata: Dyāvāpṛthivī (with Varuṇa as dharma-guarantor)
Chandas: Triṣṭubh (by cadence and RV-style diction)
Samhita Patha (Devanagari)
घृ॒तव॑ती॒ भुव॑नानामभि॒श्रियो॒र्वी पृ॒थ्वी म॑धु॒दुघे॑ सु॒पेश॑सा । द्यावा॑पृथि॒वी वरु॑णस्य॒ धर्म॑णा॒ विष्क॑भिते अ॒जरे॒ भूरि॑रेतसा
Transliteration
ghṛtávatī bhúvanānām abhiśríyor vī́ pṛthvī́ madhudúghe supéśasā | dyā́vā-pṛthivī́ váruṇasya dhármaṇā víṣkabhite ajáre bhū́ri-retasā
Translation
غنيّتان بالسمن المصفّى (الغِهي)، هما بهاءُ العوالم الحسنيان—الأرضُ العريضةُ الحلوبُ للعسل، ذاتُ الهيئةِ البهيّة؛ والسماءُ والأرضُ، بشرعةِ ڤارونا (Varuṇa) ودَهرمَه، مُسنَدتانِ متباعدتان، لا يعتريهما هَرَم، ذواتا قوّةٍ مولِّدةٍ وافرة.
Padapatha (Word Analysis)
घृतवती । भुवनानाम् । अभिश्रियौ । उर्वी । पृथ्वी । मधुदुघे । सुपेशसा । द्यावापृथिवी । वरुणस्य । धर्मणा । विष्कभिते । अजरे । भूरिरेतसा
Word by Word
घृतवतीabounding in ghee
घृतवती:
विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
TypeAdjective
Rootघृतवत् (प्रातिपदिक) ← घृत + वत्
भुवनानाम्of the worlds
भुवनानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
अभिश्रियौthe two glorious ones / the two splendours
अभिश्रियौ:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअभिश्री (प्रातिपदिक; द्विवचन-रूप)
उर्वीbroad, wide
उर्वी:
विशेषण (पृथ्वी)
TypeAdjective
Rootउर्वी (प्रातिपदिक)
पृथ्वीEarth
पृथ्वी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपृथ्वी (प्रातिपदिक)
मधुदुघेmilks/suckles forth honey (sweetness)
मधुदुघे:
क्रिया
TypeVerb (finite; from kṛdanta-stem)
Rootदुह् (धातु) + मधु (उपपद) → मधु-दुघ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
सुपेशसाwith good form/beauty
सुपेशसा:
करण (हेतु/साधन-भाव)
TypeAdjective
Rootसु + पेशस् (प्रातिपदिक)
द्यावापृथिवीHeaven and Earth
द्यावापृथिवी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootद्यावापृथिवी (द्वन्द्व-प्रातिपदिक: द्यौ + पृथिवी)
वरुणस्यof Varuṇa
वरुणस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
धर्मणाby (his) law/ordinance
धर्मणा:
करण
TypeNoun
Rootधर्मन् (प्रातिपदिक)
विष्कभितेpropped apart / held asunder
विष्कभिते:
कर्तृ-विशेषण (कर्मणि-भाव: ‘supported/held apart’)
TypeParticiple
Rootवि + स्कभ् (धातु) → विष्कभित (कृदन्त; भूतकर्मणि/कृत)
अजरेunaging
अजरे:
विशेषण (द्यावापृथिवी)
TypeAdjective
Rootअजर (प्रातिपदिक)
भूरिरेतसाhaving abundant seed/flow (abundant generative power)
भूरिरेतसा:
विशेषण (द्यावापृथिवी)
TypeAdjective
Rootभूरि + रेतस् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि)
Entities Mentioned
D
Dyāvā-Pṛthivī (Heaven and Earth)V
VaruṇaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes