Mantra 5
Rishi: Vājasaneyin transmission; thematically consonant with Ṛgvedic speculative duality verses.
Devata: Indeterminate dual principle (often interpreted as paired cosmic/ritual powers); secondarily Agni/Soma complex.
Chandas: Jagatī or Triṣṭubh-like (longer pādas; likely jagatī cadence)
Samhita Patha (Devanagari)
द्वे विरू॑पे चरत॒: स्वर्थे॑ अ॒न्याऽन्या॑ व॒त्समुप॑ धापयेते । हरि॑र॒न्यस्यां॒ भव॑ति स्व॒धावा॑ञ्छु॒क्रो अ॒न्यस्यां॑ ददृशे सु॒वर्चा॑:
Transliteration
dvé virū́pe carataḥ svárthe anyā́’nyā vatsám úpa dhāpayete | hárir anyasyā́m bhávati svadhā́vāñ chukró anyasyā́m dadr̥śe suvárcāḥ
Translation
اثنانِ مختلفا الهيئةِ يسيران، كلٌّ لغايتِه؛ وكلٌّ منهما بالتناوبِ يجعلُ العِجلَ يقتربُ ليرضع. في إحداهما يصيرُ أشقرَ، ذا قوّةِ إعالةٍ من ذاتِه؛ وفي الأخرى يُرى لامعًا، ذا بهاءٍ حسن.
Padapatha (Word Analysis)
द्वे । विरूपे । चरतः । स्व-अर्थे । अन्य-अन्या । वत्सम् । उप । धापयेते । हरिः । अन्यस्याम् । भवति । स्वधावान् । शुक्रः । अन्यस्याम् । ददृशे । सु-वर्चाः
Word by Word
द्वेtwo
द्वे:
Kartā
TypeAdjective (Numeral)
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक) / द्वा (स्त्री.)
विरूपेof different forms
विरूपे:
Kartā
TypeAdjective
Rootवि-रूप (प्रातिपदिक)
चरतःthey two move / roam
चरतः:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
स्वर्थेin/for their own purpose
स्वर्थे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootस्व-अर्थ (प्रातिपदिक)
अन्याone (of them), the other
अन्या:
Kartā
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
अन्याthe other (one)
अन्या:
Kartā
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
वत्सम्the calf
वत्सम्:
Karma
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
उपnear, towards
उप:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
धापयेतेthey two cause (it) to suck / they two make (it) drink (milk)
धापयेते:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootधा (धातु) [णिच्]
हरिःthe tawny one
हरिः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootहरि (प्रातिपदिक)
अन्यस्याम्in the other (female)
अन्यस्याम्:
Adhikaraṇa
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
भवतिbecomes / is
भवति:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
स्वधावान्possessing svadhā (inherent power/nourishment)
स्वधावान्:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वधा-वत् (प्रातिपदिक)
शुक्रःbright, shining
शुक्रः:
Kartā
TypeAdjective
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
अन्यस्याम्in the other (female)
अन्यस्याम्:
Adhikaraṇa
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
ददृशेhas appeared / was seen
ददृशे:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
सुवर्चाःof good radiance / splendid
सुवर्चाः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु-वर्चस् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
I
Indeterminate Dual Principle (paired cosmic/ritual powers)A
AgniS
SomaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes