Mantra 5
Rishi: Traditionally ascribed within the Prajāpati-hymn complex (often treated as anonymous/ādi in ritual collections; later tradition associates such cosmogonic material with Prajāpati/Āditya seers)
Devata: Prajāpati (with implicit bandhu to the Yajña and the altar)
Chandas: Triṣṭubh (dominant cadence in this anuvāka)
Samhita Patha (Devanagari)
यस्मा॑ज्जा॒तं न पु॒रा किं चनै॒व य आ॑ब॒भूव॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॑ । प्र॒जाप॑तिः प्र॒जया॑ सᳪररा॒णस्त्रीणि॒ ज्योती॑ᳪषि सचते॒ स षो॑ड॒शी
Transliteration
yasmā́j jātaṃ na purā́ kiṃ canaivá ya ābabhū́va bhúvanāni víśvā | prajā́patiḥ prajā́yā saṃrarāṇás trī́ṇi jyótīṃṣi sacate sá ṣoḍaśī́
Translation
مِنْهُ، حينَ وُلِدَ، لم يكنْ قبلَه شيءٌ البتّة؛ ثمّ صارَ هو هذه العوالمَ كلَّها. براجاباتي، فرِحًا بنَسْلِه، يلتصقُ بالأنوارِ الثلاثة؛ إنّه السادسَ عشر.
Padapatha (Word Analysis)
यस्मात् । जातम् । न । पुरा । किम् । चन । एव । यः । आबभूव । भुवनानि । विश्वा । प्रजापतिः । प्रजया । सं-रराणः । त्रीणि । ज्योतींषि । सचते । सः । षोडशी ।
Word by Word
यस्मात्from whom
यस्मात्:
अपादान
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जातम्born; produced
जातम्:
कर्म
TypeParticiple (Adjective/Noun)
Root√जन् (जनने) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
पुराformerly; before
पुरा:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootपुरा
किम्anything
किम्:
कर्म
TypePronoun
Rootकिम् (सर्व/प्रश्न-प्रातिपदिक)
चनeven; at all
चन:
—
TypeIndeclinable
Rootचन
एवindeed; just
एव:
—
TypeIndeclinable
Rootएव
यःwho
यः:
कर्ता
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आबभूवhas come into being; has arisen
आबभूव:
कर्ता
TypeVerb
Root√भू (भवने) with आ-; लिट्
भुवनानिworlds; beings; realms
भुवनानि:
कर्म
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक; from √भू)
विश्वाall
विश्वा:
कर्म
TypeAdjective
Rootविश्व (सर्व)
प्रजापतिःPrajāpati (Lord of creatures)
प्रजापतिः:
कर्ता
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रातिपदिक)
प्रजयाby/with progeny; by creation
प्रजया:
करण
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
संरराणःdelighting/consorting together; being in union
संरराणः:
कर्ता
TypeParticiple
Root√र (रमणे/रतेः) with सम्-; संरराण (कृदन्त)
त्रीणिthree
त्रीणि:
कर्म
TypeNumeral (Adjective)
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
ज्योतींषिlights; luminaries
ज्योतींषि:
कर्म
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
सचतेassociates with; attends; is joined to
सचते:
कर्ता
TypeVerb
Root√सच् (समवाये/सेवने)
सःhe
सः:
कर्ता
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
षोडशीthe sixteenth; (the) Ṣoḍaśī
षोडशी:
सम्बन्ध/विशेषण
TypeAdjective/Noun
Rootषोडशिन्/षोडशी (संख्या-प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
P
PrajāpatiT
Three Lights (trīṇi jyotīṃṣi)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes