Mantra 9
Rishi: Puruṣa-sūkta tradition
Devata: Puruṣa / Prajāpati; also implicates Devas, Sādhyas, Ṛṣis as ritual agents
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
तं य॒ज्ञं ब॒र्हिषि॒ प्रौक्ष॒न् पुरु॑षं जा॒तम॑ग्र॒तः । तेन॑ दे॒वा अ॑यजन्त सा॒ध्या ऋष॑यश्च॒ ये
Transliteration
táṃ yajñáṃ bárhiṣi práukṣan púruṣaṃ jātám agratáḥ | téna devā́ ayajanta sā́dhyā ṛ́ṣayaś ca yé
Translation
ذٰلِكَ القُرْبَانَ—البُورُشَا (Puruṣa) المَوْلُودَ فِي البِدَايَةِ—رَشُّوهُ عَلَى العُشْبِ المُقَدَّسِ (barhis)؛ وَبِهِ أَقَامَ الآلِهَةُ اليَجْنَا (yajña)، وَكَذٰلِكَ السَّادْهْيَا (Sādhya) وَالرِّشِيُّونَ (ṛṣi) الَّذِينَ كَانُوا.
Padapatha (Word Analysis)
तम् । यज्ञम् । बर्हिषि । प्रौक्षन् । पुरुषम् । जातम् । अग्रतः । तेन । देवाः । अयजन्त । साध्याः । ऋषयः । च । ये
Word by Word
तम्him/that (object)
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यज्ञम्sacrifice
यज्ञम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
बर्हिषिon the sacrificial grass
बर्हिषि:
अधिकारण
TypeNoun
Rootबर्हिस् (प्रातिपदिक)
प्रौक्षन्sprinkled (consecrated by sprinkling)
प्रौक्षन्:
कर्तृ (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + उक्ष् (धातु; उक्षँ सेचने)
पुरुषम्the Person (Puruṣa)
पुरुषम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
जातम्born
जातम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective/Participle
Root√जन् (धातु) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
अग्रतःin front; at the beginning
अग्रतः:
अधिकारण (देश/काल-निर्देशः)
TypeIndeclinable
Rootअग्रतस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
तेनby that; with that
तेन:
करण
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवाःthe gods
देवाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अयजन्तsacrificed; performed worship
अयजन्त:
कर्तृ (क्रिया)
TypeVerb
Root√यज् (धातु; यजँ देवपूजासङ्गतिकरणदानेषु)
साध्याःthe Sādhyas (a class of deities)
साध्याः:
कर्तृ (देवाः इत्यस्य सह-समुच्चयः)
TypeNoun
Rootसाध्य (प्रातिपदिक)
ऋषयःthe seers
ऋषयः:
कर्तृ (समुच्चितः)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
चand
च:
— (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
येwho (those who)
ये:
कर्तृ (सम्बन्ध-निर्देशः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
P
Puruṣa (also read as Prajāpati in ritual theology)D
DevasS
SādhyasṚ
ṚṣisRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes