Mantra 16
Rishi: Aśvamedha ritual tradition
Devata: Aśva (Vājin); ṛta as governing principle
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
इ॒मा ते॑ वाजिन्नव॒मार्ज॑नानी॒मा श॒फाना॑ᳪ सनि॒तुर्नि॒धाना॑ । अत्रा॑ ते भ॒द्रा र॑श॒ना अ॑पश्यमृ॒तस्य॒ या अ॑भि॒रक्ष॑न्ति गो॒पाः
Transliteration
imā́ te vājin navamārjánānīmā́ śaphānā́ṃ sanitúr nidhānā́ḥ | átrā te bhadrā́ raśanā́ apaśyam ṛtásya yā́ abhirákṣanti gopā́ḥ
Translation
هذه هي تطهيراتُكَ التسعة، أيها فاجِن (Vājin)؛ وهذه هي الكنوزُ المودَعةُ لِفَوْزِ حوافرِكَ. هنا أبصرتُ لِجامَكَ الكريم—أولئك الحُرّاس الذين يحمون ṛta (النظامَ الكوني).
Padapatha (Word Analysis)
इमाः । ते । वाजिन् । नवमार्जनानि । इमाः । शफानाम् । सनितुः । निधानाः । अत्र । ते । भद्राः । रशनाः । अपश्यम् । ऋतस्य । याः । अभिरक्षन्ति । गोपाः
Word by Word
इमाःthese
इमाः:
Karma
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof/for you
ते:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वाजिन्O swift/strong one (winner of prizes)
वाजिन्:
Sambodhana
TypeNoun (vocative epithet)
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक)
अवमार्जनानिcleansings, wipings (purificatory acts)
अवमार्जनानि:
Karma
TypeNoun
Rootअवमार्जन (प्रातिपदिक; अव-√मृज् ‘to wipe/clean’ से भाव/करण-नाम)
इमाःthese
इमाः:
Karma
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शफानाम्of the hooves
शफानाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootशफ (प्रातिपदिक)
सनितुःof the winner/gainer
सनितुः:
Sambandha
TypeNoun
Rootसनि-तृ (प्रातिपदिक; √सन्/सनि ‘to win, gain’ से तृच्-कर्तृ)
निधानाःreceptacles, deposits, placements
निधानाः:
Karma
TypeNoun
Rootनिधान (प्रातिपदिक; नि-√धा ‘to place’)
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
तेyour
ते:
Sambandha
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भद्राःauspicious, good
भद्राः:
Kartā
TypeAdjective
Rootभद्र (प्रातिपदिक)
रशनाःreins, straps
रशनाः:
Kartā
TypeNoun
Rootरशना (प्रातिपदिक)
अपश्यम्I saw
अपश्यम्:
Kartā
TypeVerb
Root√पश् (दृश्-अर्थे)
ऋतस्यof ṛta (cosmic order/truth)
ऋतस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
याःwhich
याः:
Kartā
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अभिरक्षन्तिprotect, guard
अभिरक्षन्ति:
Kartā
TypeVerb
Rootअभि-√रक्ष्
गोपाःguardians, protectors
गोपाः:
Kartā
TypeNoun
Rootगोपा (प्रातिपदिक; गो + √पा ‘to protect’)
Entities Mentioned
A
Aśva (Vājin)Ṛ
ṚtaG
Gopāḥ (Guardians)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes