Mantra 40
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla Yajurveda transmission; specific ṛṣi ascription not explicit in the given excerpt)
Devata: Indra (with chandas-personification as operative power)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
दे॒वा दैव्या॒ होता॑रा दे॒वमिन्द्रं॑ वयो॒धसं॑ दे॒वौ दे॒वम॑वर्धताम् । त्रि॒ष्टुभा॒ छन्द॑सेन्द्रि॒यं त्विषि॒मिन्द्रे॒ वयो॒ दध॑द्वसु॒वने॑ वसु॒धेय॑स्य वीतां॒ यज॑
Transliteration
de·vā daivyā́ hotā́rā de·vám índraṁ vayo·dhásaṁ de·vāu de·vám avardhatām | triṣṭúbhā́ chándasendriyáṁ tvíṣim índre váyo dádhad vasu·váne vasu·dhéyasya vītā́ṁ yája
Translation
إنّ الآلهةَ—الهوتَرَين الإلهيَّين—قد قوَّيا الإلهَ إندرا، مُقيمَ القوّة. وبوزنِ تريشْتُبْه ثبَّتا بأسَ إندرا؛ واضعَين في إندرا البهاءَ والقوّة، لاقتناءِ الخيرات، ولإرساءِ الثروة—فليقبلا (القُربان): وأنتَ أقمِ اليَجْنَة.
Padapatha (Word Analysis)
दे॒वाः । दैव्या॑ । होता॑रौ । दे॒वम् । इन्द्र॑म् । वयः॒धस॑म् । दे॒वौ । दे॒वम् । अ॒व॒र्ध॒ता॒म् । त्रि॒ष्टुभा॑ । छन्द॑सा । इन्द्रि॒यम् । त्विषि॑म् । इन्द्रे॑ । वयः॒ । दध॑त् । वसु॒वने॑ । वसु॒धेय॑स्य । वी॒ता॒म् । यज॑
Word by Word
देवाःthe gods
देवाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
दैव्याःdivine
दैव्याः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootदैव्य (देव-तद्धित)
होतारौthe two Hotṛ-priests / invokers
होतारौ:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक)
देवम्the god
देवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
वयोधसम्bestowing vigor/strength (life-force)
वयोधसम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootवयोधस् (प्रातिपदिक; वयस्+धस्)
देवौthe two gods
देवौ:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
देवम्the god
देवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अवर्धताम्let (them) increase / strengthen
अवर्धताम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootवृध् (धातु)
त्रिष्टुभाwith the Triṣṭubh (metre)
त्रिष्टुभा:
करण
TypeNoun
Rootत्रिष्टुभ् (छन्दस्-नाम)
छन्दसाwith the metre
छन्दसा:
करण
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
इन्द्रियम्power, vigor, lordly might
इन्द्रियम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
त्विषिम्splendor, brilliance
त्विषिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootत्विष् (प्रातिपदिक)
इन्द्रेin/for Indra
इन्द्रे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
वयःvitality, life-force
वयः:
कर्म
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
दधत्placing, bestowing
दधत्:
कर्तृ
TypeVerb
Rootधा (धातु)
वसुवनेin the winning of wealth / in the wealth-giving rite
वसुवने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवसुवन (प्रातिपदिक)
वसुधेयस्यof the wealth-bestowal (offering/portion)
वसुधेयस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवसुधेय (प्रातिपदिक)
वीताम्let the two enjoy/accept (the offering)
वीताम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootवी (धातु) / वि+इ (धातु)
यजworship! / perform the sacrifice!
यज:
क्रिया
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
Entities Mentioned
I
IndraD
Devāḥ (the Gods)D
Daivyau Hotārā (the two divine Hotṛs)T
Triṣṭubh (as chandas-personification)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes