Mantra 39
Rishi: Aśvamedha tradition (Yājñavalkya-lineage attribution in the school)
Devata: Aśva as Prajāpati; also implicit Devāḥ as recipients
Chandas: Yajus (rhythmic prose)
Samhita Patha (Devanagari)
यदश्वा॑य॒ वास॑ उपस्तृ॒णन्त्य॑धीवा॒सं या हिर॑ण्यान्यस्मै । स॒न्दान॒मर्व॑न्तं॒ पड्वी॑शं प्रि॒या दे॒वेष्वा या॑मयन्ति
Transliteration
yád áśvāya vā́sa upastr̥ṇánty adhīvā̱sáṃ yā́ híraṇyāny asmai | sandā̱nám árvantaṃ paḍvī́śaṃ priyā́ devéṣv ā́ yāmayanti
Translation
أيُّ ثوبٍ يبسطونه تحت الحصان، وأيُّ غطاءٍ يضعونه عليه، وأيُّ حُلِيٍّ من ذهبٍ له—ورِباطُ الجواد، وأثرُه وموطِئُه—فلتُحْمَلْ هذه، وهي محبوبة، إلى الآلهة.
Padapatha (Word Analysis)
यत् । अश्वाय । वासः । उप-स्तृणन्ति । अधि-वासम् । या । हिरण्यानि । अस्मै । सन्दानम् । अर्वन्तम् । पड्वीशम् । प्रियाः । देवेषु । आ । यामयन्ति
Word by Word
यत्that which / when
यत्:
— (सम्बन्ध/अन्वय-निर्देशक)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द
अश्वायto/for the horse
अश्वाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
वासःa garment, cloth
वासः:
कर्म
TypeNoun
Rootवासस् (प्रातिपदिक)
उपस्तृणन्तिthey spread (down), lay out
उपस्तृणन्ति:
—
TypeVerb
Rootस्तृ (धातु) उप-उपसर्ग
अधीवासम्a covering, upper garment
अधीवासम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअधीवास (प्रातिपदिक) < अधि-√वस्/वास (आवरण/वस्त्र)
याwhich (female/that)
या:
कर्तृ (अन्तर्निहित-क्रियायाः) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हिरण्यानिgolden (ornaments/things of gold)
हिरण्यानि:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootहिरण्य (प्रातिपदिक)
अस्मैto him
अस्मै:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअयम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सन्दानम्a fastening, harnessing, tying
सन्दानम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसन्दान (प्रातिपदिक) < सम्-√धा/√दन् (बंधन/योजन)
अर्वन्तम्the steed, horse
अर्वन्तम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअर्वन्त् (प्रातिपदिक)
पड्वीशम्the ‘padvīśa’ (a named/epithetic steed)
पड्वीशम्:
कर्म (अर्वन्तम् इति विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootपड्वीश (प्रातिपदिक; अश्वविशेष-विशेषण/नाम)
प्रियाःdear, beloved
प्रियाः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
देवेषुamong the gods
देवेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
आtowards, unto
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
यामयन्तिthey cause to go/lead, they bring
यामयन्ति:
—
TypeVerb
Rootयम् (धातु) caus. (णिच्) = यामयति
Entities Mentioned
A
Aśva (as Prajāpati)D
Devāḥ (the Gods)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes