Shukla Yajur Veda — Adhyaya 24, Mantra 38
Rishi: Yājñavalkya-tradition (White Yajurveda school attribution; catalogue material is generally an Adhvaryu corpus rather than a single ṛṣi-hymn)
Devata: Multiple (ṛtu, Pitṛs, Bala, Vasus, Nirṛti, Varuṇa)
Chandas: Yajus (prose formulae; not metrical in the strict ṛc-sense)
Samhita Patha (Devanagari)
व॒र्षा॒हूरृ॒तू॒ना॑मा॒खुः कशो॑ मान्था॒लस्ते पि॑तॄ॒णां बला॑याजग॒रो वसू॑नां क॒पिञ्ज॑लः क॒पोत॒ उलू॑कः श॒शस्ते निरृ॑त्यै॒ वरु॑णायार॒ण्यो मे॒षः
Transliteration
varṣā-hū́r ṛtū́nām ākhúḥ káśo mānthāláste pitṝṇā́m balā́yājagaráḥ vasū́nāṁ kapíñjalaḥ kapóta ulū́kaḥ śaśáste nírṛtyai váruṇāyāraṇyó méṣaḥ
Translation
مُنادي المطر للـمواسم (Ṛtu)؛ والفأر—وعشب كاشا (Kaśa)؛ ومانثالا (Mānthāla) للآباء الأسلاف (Pitṛ)؛ والثعبان البايثون للقوّة؛ والفرانكولين (kapiñjala) للڤاسو (Vasu)؛ والحمامة والبومة والأرنب لنيررتي (Nirṛti)؛ ولڤارونا (Varuṇa) الكبشُ البريّ.
Padapatha (Word Analysis)
वर्षा-हूः । ऋतूनाम् । आखुः । कशः । मान्थालः । ते । पितॄणाम् । बलाय । अजगरः । वसूनाम् । कपिञ्जलः । कपोतः । उलूकः । शशः । ते । निरृत्यै । वरुणाय । अरण्यः । मेषः
Word by Word
वर्षाहूःthe ‘rain-caller’ (a bird/creature so named)
वर्षाहूः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवर्षाहू (प्रातिपदिक) < वर्षा + आहू (आह्वा/हू ‘to call’ से व्युत्पन्न नाम)
ऋतूनाम्of the seasons
ऋतूनाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootऋतु (प्रातिपदिक)
आखुःthe mouse/rat
आखुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootआखु (प्रातिपदिक)
कशःthe whip/strap (named creature/term: ‘kasha’)
कशः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootकश (प्रातिपदिक)
मान्थालःthe ‘manthāla’ (a named animal/bird)
मान्थालः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमान्थाल (प्रातिपदिक)
तेthey
ते:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
पितॄणाम्of the Fathers (Pitṛs)
पितॄणाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
बलायःthe crane/heron (balāya)
बलायः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootबलाय (प्रातिपदिक)
जगरःthe ‘jagara’ (a named creature)
जगरः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootजगर (प्रातिपदिक)
वसूनाम्of the Vasus
वसूनाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
कपिञ्जलःthe partridge (kapiñjala)
कपिञ्जलः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootकपिञ्जल (प्रातिपदिक)
कपोतःthe pigeon/dove
कपोतः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootकपोत (प्रातिपदिक)
उलूकःthe owl
उलूकः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootउलूक (प्रातिपदिक)
शशःthe hare/rabbit
शशः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootशश (प्रातिपदिक)
तेthey
ते:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
निरृत्यैfor Nirṛti (goddess of destruction/misfortune)
निरृत्यै:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootनिरृति (प्रातिपदिक)
वरुणायfor Varuṇa
वरुणाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
अरण्यःthe wild/forest(-dweller) (a named animal)
अरण्यः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअरण्य (प्रातिपदिक)
मेषःthe ram
मेषः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमेष (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
Ṛ
Ṛtavaḥ (Seasons)P
Pitṛs (Fathers/Ancestors)B
Bala (Strength)V
VasusN
NirṛtiV
VaruṇaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes