Mantra 13
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Chandāṃsi (Virāj, Bṛhatī, Kakubh, Paṅkti, Aticchandas)
Chandas: Yajus (prose formula referencing metres)
Samhita Patha (Devanagari)
प॒ष्ठ॒वाहो॒ वि॒राज॑ उ॒क्षाणो॑ बृह॒त्या ऋ॑ष॒भाः क॒कुभे॑ऽन॒ड्वाह॑: प॒ङ्क्त्यै धे॒नवो॑ऽतिच्छन्दसे
Transliteration
paṣṭhavā́ho virā́ja ukṣā́ṇo bṛhatyā́ ṛṣabhā́ḥ kakúbhe 'naḍvā́haḥ paṅktyā́i dhenávo 'ticchándase
Translation
وما يُسمَّى «حاملي الظهر» لِـVirāj؛ والثيران لِـBṛhatī؛ وسادةُ القطيع لِـKakubh؛ وثيرانُ الجرّ لِـPaṅkti؛ والأبقارُ الحلوب لِـAticchandas.
Padapatha (Word Analysis)
प॒ष्ठ॒वाहः॑ । वि॒राजे॑ । उ॒क्षाणः॑ । बृह॒त्यै । ऋ॑ष॒भाः । क॒कुभे॑ । अ॒न॒ड्वाहः॑ । प॒ङ्क्त्यै । धे॒नवः॑ । अ॒ति॒च्छ॒न्द॒से॑
Word by Word
पृष्ठवाहःthe back-bearer / one who bears on the back
पृष्ठवाहः:
Kartā
TypeNoun
Rootपृष्ठ-वाह (प्रातिपदिक; पृष्ठ ‘पीठ/पीठभाग’ + वाह ‘वह्-धातु से कृत/प्रातिपदिक, ‘वाहक’)
विराट्Virāj (the Virāj metre/personified)
विराट्:
Kartā
TypeNoun
Rootविराज् (प्रातिपदिक)
उक्षाणःthe bull
उक्षाणः:
Kartā
TypeNoun
Rootउक्षन् (प्रातिपदिक)
बृहतीBṛhatī (the Bṛhatī metre)
बृहती:
Kartā
TypeNoun
Rootबृहती (प्रातिपदिक; छन्दस्-नाम)
ऋषभाःbulls / leaders
ऋषभाः:
Kartā
TypeNoun
Rootऋषभ (प्रातिपदिक)
ककुभेfor Kakubh (a metre)
ककुभे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootककुभ् (प्रातिपदिक; छन्दस्-नाम)
अनड्वाहःthe draught-ox
अनड्वाहः:
Kartā
TypeNoun
Rootअनडुह्/अनड्वाह् (प्रातिपदिक)
पङ्क्त्यैfor Paṅkti (the Paṅkti metre)
पङ्क्त्यै:
Sampradāna
TypeNoun
Rootपङ्क्ति (प्रातिपदिक; छन्दस्-नाम)
धेनवःcows
धेनवः:
Kartā
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
अतिच्छन्दसेfor Aticchandas (the Aticchandas metre)
अतिच्छन्दसे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootअतिच्छन्दस् (प्रातिपदिक; ‘अति’ + ‘छन्दस्’)
Entities Mentioned
V
Virāj (Chandas)B
Bṛhatī (Chandas)K
Kakubh (Chandas)P
Paṅkti (Chandas)A
Aticchandas (Chandas)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes