Shukla Yajur Veda — Adhyaya 23, Mantra 59
Rishi: Prājāpatya/anonymous cosmological interrogative
Devata: Cosmic totality (Viśvakarman/Prajāpati in Brāhmaṇa construal); explicitly Sun and Moon as invoked referents
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
को अ॒स्य वे॑द॒ भुव॑नस्य॒ नाभिं॒ को द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्षम् । कः सूर्य॑स्य वेद बृह॒तो ज॒नित्रं॒ को वे॑द च॒न्द्रम॑सं यतो॒जाः
Transliteration
kó asya véda bhúvanasya nā́bhiṃ kó dyā́vā-pṛthivī́ antárikṣam | káḥ sū́ryasya veda bṛható janítraṃ kó véda candrámasaṃ yatójāḥ
Translation
مَن ذا الذي يَعرِف سُرَّةَ هذا العالَم؟ ومَن يَعرِف السماءَ والأرضَ، ومَن يَعرِف الفضاءَ بينهما؟ ومَن يَعرِف مَولِدَ الشمسِ العُظمى؛ ومَن يَعرِف القمرَ: مِن أيِّ مَنبَعٍ وُلِد؟
Padapatha (Word Analysis)
कः । अस्य । वेद । भुवनस्य । नाभिम् । कः । द्यावा-पृथिवी । अन्तरिक्षम् । कः । सूर्यस्य । वेद । बृहतः । जनित्रम् । कः । वेद । चन्द्रमसम् । यतः-जाः
Word by Word
कःwho?
कः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक) → कः
अस्यof this
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्य
वेदknows
वेद:
क्रिया
TypeVerb
Root√विद् (विदँ ज्ञाने)
भुवनस्यof the world / of existence
भुवनस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
नाभिम्navel; center
नाभिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
कःwho?
कः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootकिम् → कः
द्यावापृथिवीheaven-and-earth
द्यावापृथिवी:
कर्म (वेद इत्यस्य)
TypeNoun (compound)
Rootद्यावा-पृथिवी (द्वन्द्व-समास; द्यौ/द्याव् + पृथिवी)
अन्तरिक्षम्midspace; atmosphere
अन्तरिक्षम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
कःwho?
कः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootकिम् → कः
सूर्यस्यof the sun
सूर्यस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
वेदknows
वेद:
क्रिया
TypeVerb
Root√विद् (विदँ ज्ञाने)
बृहतःof the great
बृहतः:
विशेषण (जनित्रम् इत्यस्य षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeAdjective
Rootबृहन्त् (विशेषण-प्रातिपदिक)
जनित्रम्origin; begetting-place
जनित्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजनित्र (प्रातिपदिक; √जन्-निष्पन्नं नाम)
कःwho?
कः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootकिम् → कः
वेदknows
वेद:
क्रिया
TypeVerb
Root√विद् (विदँ ज्ञाने)
चन्द्रमसम्the moon
चन्द्रमसम्:
कर्म
TypeNoun
Rootचन्द्रमस् (प्रातिपदिक)
यतःfrom where
यतः:
अपादान/हेतु (स्रोतः/उद्गमः)
TypeIndeclinable
Rootयतस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
जाःborn; arisen
जाः:
विशेषण (चन्द्रमसम् इत्यस्य)
TypeAdjective (kṛdanta)
Root√जन् (जनीँ प्रादुर्भावे) → ज (कृदन्त-प्रातिपदिक) + आः
Entities Mentioned
P
PrajāpatiV
ViśvakarmanS
Sūrya (Sun)C
Candra (Moon)D
Dyāvā-Pṛthivī (Heaven and Earth)A
Antarīkṣa (Mid-air)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes