Shukla Yajur Veda — Adhyaya 23, Mantra 43
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Vāyu (gap-filler) and Sūrya with Nakṣatras (cosmic order)
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like cadence (ritual series)
Samhita Patha (Devanagari)
द्यौ॑स्ते पृथि॒व्यन्तरि॑क्षं वा॒युश्छि॒द्रं पृ॑णातु ते । सूर्य॑स्ते॒ नक्ष॑त्रैः स॒ह लो॒कं कृ॑णोतु साधु॒या
Transliteration
dyáus te pṛthivī́ antárikṣaṃ vāyúś chidráṃ pṛṇātu te | sū́ryas te nákṣatraiḥ sahá lókaṃ kṛṇotu sādhúyā
Translation
السّماءُ والأرضُ والفضاءُ الأوسطُ (antarikṣa) لكَ؛ فَلْيَمْلَأِ الرّيحُ (Vāyu) لكَ الشَّقَّ ويَسُدَّه؛ ولْيَصْنَعِ الشّمسُ، مع النّجوم، لكَ على وجهٍ قويمٍ عالَماً—موضعاً ثابتاً مُسْتَقِرّاً.
Padapatha (Word Analysis)
द्यौः॑ । ते । पृथि॒वी । अ॒न्तरि॑क्षम् । वा॒युः । छि॒द्रम् । पृ॑णातु । ते । सूर्यः॑ । ते । नक्ष॑त्रैः । स॒ह । लो॒कम् । कृ॑णोतु । साधु॒या ।
Word by Word
द्यौःheaven (the sky)
द्यौः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक) / दिव् (धातु)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पृथिवीearth
पृथिवी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
अन्तरिक्षम्midspace / atmosphere
अन्तरिक्षम्:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
वायुःwind
वायुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
छिद्रम्gap; defect; opening
छिद्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootछिद्र (प्रातिपदिक)
पृणातुmay (he) fill
पृणातु:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootपॄ (धातु) [पृणाति]
तेfor you / to you
ते:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नक्षत्रैःwith the stars
नक्षत्रैः:
करण
TypeNoun
Rootनक्षत्र (प्रातिपदिक)
सहtogether with
सह:
(सह-योगः)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
लोकम्world; realm
लोकम्:
कर्म
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
कृणोतुmay (he) make / fashion
कृणोतु:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) [कृणोति]
साधुयाwell; rightly; in a good manner
साधुया:
करण
TypeAdjective (used adverbially) / Instrumental
Rootसाधु (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
D
Dyāvā-Pṛthivī (Heaven and Earth)A
Antarikṣa (Mid-air)V
VāyuS
SūryaN
Nakṣatras (Stars)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes