Mantra 43
Rishi: RV-derived Agni/strength formula complex; in VS treated as operative mantra for implement-handling.
Devata: Agni (with epithet ‘śavasaspati’ highlighting might).
Chandas: Triṣṭubh-family (to be confirmed against RV locus).
Samhita Patha (Devanagari)
उ॒भे सु॑श्चन्द्र स॒र्पिषो॒ दर्वी॑ श्रीणीष आ॒सनि॑ । उ॒तो न॒ उत्पु॑पूर्या उ॒क्थेषु॑ शवसस्पत॒ इष॑ᳪ स्तो॒तृभ्य॒ आ भ॑र ।
Transliteration
ubhé suścandra sarpíṣor darvī́ śrīṇīṣa āsáni | utó na út pupūryā ukthéṣu śavasaspate íṣaṃ stotṛ́bhya ā́ bhara ||
Translation
يا ذا البهاءِ الساطع، إنكَ تمزجُ كِلتا (مِغْرَفَتَي) السَّمْنِ المُصَفّى (sarpis) بالمِغْرَفَةِ على المَقْعَدِ؛ واملأنا في الأناشيدِ، يا ربَّ القوّة: فاحملْ إلينا القُوتَ (iṣ) للمنشدينَ.
Padapatha (Word Analysis)
उ॒भे इति॑ । सु॒श्च॒न्द्र॒ । स॒र्पिषो॑ः । दर्वी॑ इति॑ । श्रीणीषे । आ॒सनि॑ । उ॒तो इति॑ । नः॒ । उत् । पु॒पूर्याः । उ॒क्थेषु॑ । श॒व॒सः॒प॒ते॒ इति॑ । इष॑म् । स्तो॒तृभ्यः॑ । आ । भ॒र ।
Word by Word
उभेboth (two)
उभे:
Karma
TypeAdjective/Pronoun
Rootउभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सुश्चन्द्रbright, fair-shining
सुश्चन्द्र:
Karma
TypeAdjective
Rootसु-चन्द्र (समास; चन्द्र-प्रातिपदिक)
सर्पिषःof ghee
सर्पिषः:
Sambandha
TypeNoun
Rootसर्पिस् (प्रातिपदिक)
दर्वीthe ladle
दर्वी:
Kartā
TypeNoun
Rootदर्वी (प्रातिपदिक)
श्रीणीषेyou mix / you prepare
श्रीणीषे:
Kriyā
TypeVerb
Rootश्री (धातु; ‘श्रीणाति’ = मिश्रयति/संयोजयति)
आसनी(two) bowls/seats (vessels)
आसनी:
Karma
TypeNoun
Rootआसन (प्रातिपदिक)
उतोand also
उतो:
—
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
नindeed / not (particle)
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
उत्पुपूर्याःfilling up / replenishing
उत्पुपूर्याः:
Kartā
TypeVerb (Kṛdanta/Participle)
Rootउत्-पू (धातु; ‘पूरयति’), कृत्: ल्यप्/यत्-प्रत्ययान्त (वेदिक रूप)
उक्थेषुin the hymns/recitations
उक्थेषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootउक्थ (प्रातिपदिक)
शवसस्पतेO lord of strength
शवसस्पते:
Sambodhana
TypeNoun (Vocative epithet)
Rootशवस्-पति (समास; पति-प्रातिपदिक)
इषम्refreshment, nourishment
इषम्:
Karma
TypeNoun
Rootइष्/इषा (प्रातिपदिक)
स्तोतृभ्यःto the praisers
स्तोतृभ्यः:
Sampradāna
TypeNoun
Rootस्तोतृ (प्रातिपदिक)
आhither, forth
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
भरbring / bestow
भर:
Kriyā
TypeVerb
Rootभृ (धातु)
Entities Mentioned
A
AgniŚ
Śavasaspati (epithet of Agni)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes